CATULO EN TRES POEMAS: ESQUISITEZ E BO GUSTO

TRES POEMAS PARA ENTENDER O SENTIDO DA URBANITAS

UNHA SOCIEDADE COSMOPOLITA

A vida económica, social e cultural de Roma sufriu una fonda transformación  despois de resolver os conflictos bélicos de Macedonia e Cartago no século II a. C.: a afluencia de riquezas e obras de arte aviveceu o luxo e a procura de praceres, e, por se non era de abondo, o orgullo nacional ía emparellado de brutalidade. A moral das clases elevadas, baseada na austeridade e a parsimonia (aforro) quedaba enfrontada ó cosmopolitismo da plebe, que renegaba destes valores. O senado de forma hipócrita seguía defendendo o vello ideal romano con leis antiluxo.

Este ambiente fomentaba o  amor polo OTIUM. A literatura grega e todo o mundo grego impregnan agora a vida e a cultura de Roma; non só se trataba de falar ben o grego, muda a concepción da vida, xa modificada a propósito da consideración do OTIUM; co cosmopolitismo difúndense a afección polas viaxes e polo pensamento grego. Insinúase o escepticismo, a relixión tradicional romana vacila, atacada  pola racionalismo grego e o misticismo oriental, difúndense os cultos mistéricos e os seguidores de Epicuro son escoitados con atención.

ALEXANDRINISMO E TRADICIÓN ROMANA EN CATULO (87-57?)

O alexandrinismo é poesía nova porque é a expresión dun home novo, do home postsocrático, e o neoterismo é todo isto para Roma, porque este home novo xa estaba en Roma na segunda metade do século II a. C. de aí que se transforme tamén a literatura. O vir gravis, o cidadán soldado, defendido  por Cicerón dá paso ó vir lepidus que representa os novos valores da urbanitas e a amicitia.

O alexandrinismo deulle a volta ós gustos e ós canóns poéticos, escravos da afectación e os clichés convencionais. Toman corpo as figuras dos poetas helenísticos especialmente Calímaco, que ofrecía  a táboa das novas leis poéticas: “Libro grande, libro malo”, “A arte non se mide coa longa pértiga dos Medos”, “Non queda ben tronar, trona somente Xúpiter”, “Non canto nada que non estea documentado”) ,

Na poesía catuliana conflúen a tradición romana  da sátira e a alexandrina, a gracia da expresión inmediata e a venustas neotérica, o pícaro lingoreteiro, alegre e lixeiro e o poeta elevado, serio (poeta doctus), a vivencia persoal e a cósmica. SEGUIR LENDOcatulo en tres poemas

Anuncios

O SOL DE CADA DÍA VOLVE RENACER

Ningún historiador das relixións parece dubidar hoxe das semellanzas da festa cristiana de Nadal cos rituais dos cultos de Mitra que tan boa acollida tiveron entre os romanos dos últimos anos do Imperio.

A relixión de Mitra, mesturando un ritual con aspiracións de pureza moral  e esperanza de inmortalidade, foi unha rival de coidado da Igrexa cristiana que lles propoñía ós seus fieis respostas idénticas a inquitudes parecidas.


Relief mithriaque de Fiano Romano appelé "Le Soleil et la lune" et Mithra sacrifiant le taureau en présence du soleil et de la lune 2e siècle - 3e siècle ap J.-C.: (C) RMN / Hervé Lewandowski

J.G. Frazer ofrece un dato clarificador que ilustra a longa loita que tiveron que librar as nosas festas do Nadal: no calendario xuliano computouse o solsticio de inverno o 25 de decembro, considerándoo como a natividade do Sol, xa que a partir deste momento crítico do ano a duración do tempo de luz ía incrementándose.

“¡A virxe pariu! ¡A luz está renacendo!”gritaban de noite os celebrantes dos ritos do “Natalis” en Siria e Exipto, e sacaban, para que a adorasen, a figura do Sol representada nun neno recén nacido.


Statuette d'Astarte Crédit photographique : (C) RMN / Philipp Bernard Période : civilisation parthe (247 av. J.-C. au 2e siècle ap. J.-C.)

No solsticio de inverno a virxe que paría o 25 de decembro era a Gran Deusa Celestial do Oriente, Astarté nos paises semíticos, identificada polos seus adoradores co Sol invencible, irreductible, triunfante, eterno, por iso a natividade do Sol cae na mesma data que a Igrexa occidental adoptou a comezos do século IV para comemorar o nacemento do Salvador. Mitra tamén se identificou co Sol.

Os primeiros cristianos  non celebraban o nacemento de Cristo, nada contaban os Evanxeos sobre a data, pero pasado un tempo, entre os fieis de oriente,  o seis de xaneiro consolidouse pouco a pouco como o día natividade;  occidente, que se mantiña á marxe do costume oriental, xa a finais do século III, opta polo 25 de decembro.


Naissance de Jésus-Christ Crédit photographique : (C) RMN / Franck Raux Localisation : Paris, MuCEM, Musée des Civilisations de l'Europe et de la Méditerranée


Un escritor sirio cristiano dános a clave desta decisión : a razón pola que as autoridades da Igrexa  adoptan a  data do 25 de decembro reside no costume dos paganos de celebrar ese día o nacemento do Sol, facendo luminarias, símbolo da festividade; os cristianos tamén participaban na cerimonia colectiva  daquel ritual máxico, vivíndoo con toda a súa intensidade.

Esta inclinación pagana preocupoulles tanto ós doutores  da Igrexa que resolveron que o Nadal debía celebrarse o día do ritual das luminarias aproveitando o fervor co que se vivía esa data por parte de crentes e non crentes. Por iso seguen a acenderse fogueiras e fachucos ata o día da epifanía (6 de xaneiro).

Rituais de lume perduran hoxe nas celebracións do Entroido en Laza ou Oimbra (Ourense). Unha mestura das antigas festas saturnais (17-23 de decembro) e a do Sol Invictus.


O ocaso tras Cabo Home. Ría de Vigo. Fot. Juliana Ribeiro

San Agostiño, cando anima os cristianos a non celebrar o día do Sol como tal,  senón no nome de quen o creou, deixa entrever a orixe pagana da festividade. E o propio León o Grande condena a crenza  de celebrar o Nadal polo nacemento do Sol e non pola natividade de Cristo. Distingamos, pois, entre Nadal  e Natividade.

Parece que a Igrexa cristiana levou a celebración do Nadal ó día 25 de decembro co obxecto de transferir a devoción xentil do Sol invencible ó seu Sol fundador e salvador.

As numerosas coincidencias e moi estreitas entre as festas paganas e cristianas, miradas no seu conxunto, permítennos adiviñar o pacto ó que se viu obrigada a Igrexa no momento no que triunfa sobre as relixións rivais.

O QUE OVIDIO NOS CONTA DAS BOAS PALABRAS, DOS DOCES E DOS BOS AGOIROS.

O QUE OVIDIO NOS CONTA DAS BOAS PALABRAS, DOS DOCES E DOS BOS AGOIROS.

Como un conto de Nadal e Aninovo en FASTOS, I, 170 e ss.

Annum novum faustum felicem vobis!

 

E digo eu ¿por que, Xano, aínda que calme os manes dos outros,
che ofrezo primeiro a ti  incenso e viño?
“Para que poidas,  grazas a  min, que gardo as entradas,
ter acceso a todos os deuses que queiras”, responde.
“E ¿por que se fan cumpridos nas túas kalendas
e expresamos e escoitamos bos desexos?”

Entón o deus, apoiado no caxato, que levaba na dereita,
dime: “Os bos agoiros agóchanse nos inicios.
Con oídos agoirentos escoitades a primeira palabra
e interpreta favorable o augur a primeira ave que ve.
O ceo e os deuses escoitan propicios.
Ninguén expresa desexos vans, e o dito vale”.
Desaparecera Xano e non pasei moito tempo calado;
pisei coas miñas palabras as últimas súas,
e pregunteille: “¿qué significa o dátil e o figo paso,
e o mel brillante que flúe no branco panal?”.


Dime: “é polo agoiro: que aquel sabor acompañe
a nosa labor e  o ano adoce o camiño comezado”.
Vexo por que se ofrecen doces: explícame  o sentido
do aguinaldo para que nada se me perda da túa festa”.

Riu e dixo: ” ¡canto te engana o teu tempo a ti
que pensas que o mel é máis doce que o aguinaldo recibido!
Eu non coñecín a ninguén nos tempos de Saturno
que para el as súas riquezas non fosen doces.”

(Traducción de José M. Otero)

 

Notas:

1. Strenae (1); 2. Strenae(2); 3. SATURNALIA (1); 4. JANUS; 5. STIPS ; 6. FASTI

TEXTO LATINO PDF OVIDIO FASTOS I,vv 171 e ss.

 

XANO (Texto en pdf)

 

 

Texto latino

O magnum mysterium,
et admirabile sacramentum,
ut animalia viderent Dominum natum,
jacentem in praesepio!
Beata Virgo, cujus viscera
meruerunt portare
Dominum Christum.
Alleluia.

GLADIADORES: REALIDAD Y FICCIÓN

GLADIADORES, MITO Y REALIDAD

De  Fernando Lillo Redonet.

Ilustraciones de  Sandra Delgado

Ed.Evohé. 2011

A un libro siempre que lo abrimos le exigimos que nos sorprenda. ¿Es posible sorprender hoy al lector con un libro sobre gladiadores?

Las pasiones y los placeres son los mismos hoy que en el mundo clásico. La historia y los distintos cambios sociales han ido transformando el envoltorio, la retórica, pero la esencia no ha variado ni un ápice.

Este librito,  además de ser una joya, nos regala unas cuantas sorpresas.

Pone en solfa la imagen del gladiador que se había instalado, inamovible, en el imaginario colectivo como paradigma de la crueldad y el sadismo.

Pone a disposición del lector todo lo que hasta hoy se ha investigado sobre el mundo de los gladiadores sin agobiarnos, con rigor y amenidad. Y lo que no es fácil, sin asomo de pedante erudición.

Hay un empeño claro de actualización científica y de sistematización de varios aspectos de la actividad gladiatoria que aparecían deslavazados, de situar un hecho capital del mundo antiguo en su contexto para entenderlo en toda su rica realidad.

La imagen del gladiador visualmente impacta, estremece la mayoría de las veces, e intelectualmente inquieta, perturba, incomoda incluso. Una perita en dulce para cualquier guionista que necesite con urgencia un personaje que asegure un éxito inmediato.

Pero esta imagen sin referentes culturales se agota en sí misma, se vuelve estéticamente improductiva, vacía, se transforma en caricatura, se deforma hasta el punto de perder su significado y su carga simbólica, su sentido,  hasta convertir el espectáculo de gladiadores  en un “placer culpable”.

LEER MÁS: GLADIADORES, MITO Y REALIDAD

 

TALLER DE GLADIADORES