ARQUITECTURA E VISION DO MUNDO: DOMUS, VILLAE E INSULAE

Síntome prisioneiro nunha INSULA se non podo ver por riba da miña cabeza un anaco de ceo. Durante o día o que boto de menos é a luz do sol. Pola noite, as estrelas. Por outra parte, os deuses parecenme máis próximos cando vexo as súas imaxes sobre o larario, se se trata do lume, un lume de verdade, do que a chamas saian ó ceo, e non dun braseiro que emana so un destello vermello. Ademáis, sinto predilección polas casas que teñen atrium (DOMUS) por outras razóns. Non só son máis espaciosas que as outras, senón porque responden mellor á idea que me fago da familia. As DOMUS presérvannos a continuidade…. aínda que os mortos queden reducidos a cinza nunha pira nas aforas da cidade, as súas imaxes, máscaras de cera, que manteñen certos trazos deles no momento mesmo da súa morte, quedan depositadas no que fora o seu cuarto, o tablinum….  Esas máscaras son o pasado e ó mesmo tempo o futuro” 

PIERRE GRIMAL.  L’ Anima Romana. Roma 1998

O proceso de helenización dos costumes e da cultura romana apareceu ben consolidado e definido no século II a.C. Desde sempre o romano sentiu un atractivo polo grego, aínda que non na medida en que sucedeu a mediados no século III a.C.: os deuses romanos identificáranse cos gregos, algún que outro romano chegou a falar grego, a arte romana comezou a facerse grande á sombra da grega.

 

Mérida, domus do Mitreo. Fot. José M.Otero

O empurrón definitivo xa se dera no século III a C. cando aparecen as primeiras obras de literatura en latín baixo o modelo grego e a escolarización  se dá en ambas linguas. O saqueo de Siracusa (212 a.C.), segundo Polibio, é o feito que marca o gusto pola arte grega: moitas obras chegaron a Roma. As formas de vida das clases altas entréganse sen rubor á batuta do gusto grego, e a arquitectura doméstica non vai ser menos, a moda grega marca tendencia.

domus que tomaremos de referencia ou casa pompeiana déixanos ver na súa organización arquitectónica dúas partes claramente definidas,  a área social (no espazo preto do peristilum) e a área privada (cubicula, culina, a redor do atrium) fiel retrato da división cultural e mental que supuxo para Italia descubrir no seu propio espazo a beleza e bo gusto do grego.

A mentalidade práctica do home romano xiraba ata agora a redor do que se entendía como NEGOTIUM (atrium/tablinum), nos gregos veñen de descubrir os valores do OTIUM (peristilum).

Esta bipartición arquitectónica responde á necesidade de xuntar no espazo da vida privada unha nova entidade cultural, enriquecedora a todas luces, que do ámbito da vida privada ía a pasar á vida cívica a non tardar.

A parte anterior da domus que permite o acceso directamente desde a rúa a quen visite ó pater familias mantén a estructura da casa etrusca, con dous centros de intereses moi definidos o atrium e o tablinum: é o ámbito do negotium, onde o pater familias celebra os cultos do fogar diante do larario coas imagines maiorum (figuras que representaban os devanceiros da familia), onde os tesouros domésticos,  preto do impluvium (pilón no que se recollía a auga da chuvia), esperan a admiración do hospede que ha de resolver co dominus problemas da vida cotiá na urbe.

A parte interior está articulada polo peristilum, de gusto grego, enriquecida cun xardín no patio. É o lugar do otium, ideal para o repouso, rodeado polos triclinios, salas de estar ou de xuntanza. É o espazo doméstico que acolle as esculturas e os libros e dá paz e tranquilidade a toda a familia.

.

Pero esta forma arquitectónica non vai ser permanente. Os cambios de mentalidade traen con eles cambios na concepción dos espazos vitais. O descubremento do peristilo como foco de luz dá pé para que o tablinum (o despacho oficial do dominus) se abra para  con maior claridade responder ás novas ideas de comodidade; coa construcción dos acueductos perde sentido o impluvium,  a relixiosidade familiar entra en crise cos novos tempos e a apertura  ás novas culturas polo que o atrium deixa de ser o centro da vida familiar perdendo por tanto a súa razón de ser.

A INSULA é un inmoble urbano rodeado de rúas, a luz entraba por aberturas sobres muros que daban á vía pública e non sobre un patio interior. O trazo esencial que definía a insula era a súa contrucción en altura por pisos, cinco ou seis, ós que se accede por escadas que dan directamente á rúa. Só os tres primeiros pisos están construídos en formigón, ó resto están feitos de materiais lixeiros, para non sobrecargar o edificio, mesmo de madeira. Poden ter un pequeno patio interior (como o que cñecemos por patio de luces) con non moita luz, un pozo e un altar doméstico común.

ARQUITECTURA DOMÉSTICA ROMANA

ESPACIOS PARA LA VIDA  PRIVADA Y LAS RELACIONES SOCIALES

http://static.slidesharecdn.com/swf/ssplayer2.swf?doc=domusvillaeetinsulae-111022060852-phpapp01&stripped_title=arquitectura-domstica-romana-espacios-para-la-vida-privada-y-las-relaciones-sociales&userName=pazinho

VILLAE ROMANAS NA GALLAECIA:

AQUIS ORIGINIS (PDF):

AQUIS ORIGINIS, LOBIOS (OURENSE)(vídeo)

TORALLA ( VIGO) (vídeo)

ESPAZOS PARA A VIDA PRIVADA: MAT. COMPLEMENTARIO(PDF)




Anuncios