DE RITOS DE LUPERCALIA E XOGOS DE ENTROIDOS

OS LUPERCOS NUS E AS CERIMONIAS

DE FAUNO-PAN

Desde os lupercos ós peliqueiros, cigarróns, felos, borralleiros, troteiros e outros Entroidos

 

As manifestacións do Entroido que ata hoxe coñecemos manteñen rituais e celebracións que nos remiten a formas e moldes moi antigos. Uns xiran arredor de preocupacións sociais (Saturnais: liberdade de escravos, regalos, banquetes),  e outros arredor do que sería a base da economía pastoril:purificación e fecundidade, tanto de mulleres como do gando, e consecuentemente de preservación do gando dos animais silvestres hostís (Lupercalia).

Na terceira aurora que seguía ós idus (13) de febreiro (tendo en conta a contabilidade inclusiva, o 15 de febreiro) na cova Lupercal, no outeiro do Palatino, comezaba a festa co sacrificio dun cabrón e un can , ofrecíanse tamén tortas de fariña feitas polas Vestais con trigo da última colleita.

Seguía a esta cerimonia un ritual que relata Plutarco: “ Dous mozos patricios son conducidos ó lugar do sacrificio. Uns mánchanlle a fronte de sangue co  coitelo do sacrificio, mentres outos llo limpan con la mollada en leite, inmediatamente os mozos rompen a rir. Cumprida esta cerimonia, despois de facer tiras coa pel do cabrón sagrado, os lupercos corren espidos, cubrindo minimamente a cintura e azoutando a todo aquel que atopan no seu paso. As mozas non deben escapar ós seus azoutes xa que era crenza que son eles os que propiciarán a concepción e axudarán na hora do parto. PARA SEGUIR LENDO: LUPERCALIA

Peliqueiros en Laza (Ourense) Fot. Ana Mª Martínez

LECTURA COMPLEMENTARIA: NORBERT ROULAND. Laureles de ceniza. Ed. Edhasa 1990. Páx: 41-43.

PARA LER PICA AQUÍ Laureles de ceniza

Anuncios

ANIMACION, EMOCION E SUSPENSE NO CIRCO MÁXIMO (Arquitectura ocio III)

Que os mozos vaian ao Circo é natural. Os gritos, o azar, as mulleres bonitas, é o propio da súa idade.  JUVENAL

Séptimo día antes dos Idus de Marzo, a lúa mengua, case nova, brillan no ceo os nove diamantes da coroa de Líbera-Ariadna. Deixémonos engulir polo túnel do tempo, preparémonos para o festival dos Equirria, o festival do xenio de Ana Perenna na ribeira do Tiber, poderiamos revivir un ano calquera do século I d. C., ao mellor gobernaría Tito, o fillo de Vespasiano, non se podía pronunciar o nome de Nerón. Roma é máis que unha inmensa aglomeración urbana, acoden xentes de todas partes de do Imperio, resoa por toda a cidade un balbordo atronador multilingüe, milleiros de persoas pasean a súa curiosidade polos caóticos foros, procuran acalorados á fresca ribeira do Tíber, miran aturdidos as magníficas construcións das termas e os teatros, achéganse ata o Coloseo como se fose o umbilicus do universo; polo imperio corría a lenda de que nel atopábase a caldeira da fama.

Pero o que nos arrastra a Roma, acariñada polo sol manso de marzo, é a vértixe da velocidade, o espectáculo dos ludi circenses, a animación, as apostas (sponsiones), a emoción , o suspense, e, guiados polo Ars Amandi, libriño de éxito eterno, a seguridade no éxito de algunha aventura amorosa ao calor da paixón do espectáculo.

Por iso, deixamos precipitadamente, despois de que correse moito viño, a herba fresca das pradeiras do río, ansiosos de emocións fortes, e tomamos o Velabrum para desde o Foro Boario coller o camiño ao Circo Máximo.

Reconstrución ideal do Circo Máximo

Entramos ao Circo pola porta festiva, aos dous lados contamos catro carceres, desde as que saen os carros para iniciar as carreiras. Os axudantes dos aurigas (agitatores) andan metidos en faena, nervosos, uns acariñan os cabalos, outros vixían a seguridade das rodas e os arrastres. A curiosidade fainos mover como furafollas, os ollos dun lado a outro, para arriba e para baixo, como se fosen áxiles periscopios.

Xa sentados nunha localidade de privilexio na cavea, vemos a pista e a mirada crávasenos na spina que adorna con magnificencia a liña central da pista de carreiras; nos seus extremos, tres columnas cónicas (metae), sobre bases semicirculares e estanques de auga. Un rosario de adornos ocupan o espazo entre as metae: obeliscos que que desafían a altura como se convocan a presenza das divindades, santuarios, canos de auga en forma de delfíns na honra de Neptuno, tamén un altar con sete obxectos que teñen forma de ovo, en lembranza de Cástor e Pólux.

Todo aparece preparado para o espectáculo, o griterio xeral celebra a chegada da familia imperial para ocupar os sitios de honra no pulvinar. Desfilan os aurigas, como unha procesión ritual multicolor (factiones albata-branca-, rossata -vermella-, prasina-verde- e veneta-azul-), ata se disporen para a saída. Os espectadores ferven. O árbitro, sentado nun anfiteatro, sobre a entrada principal, deixa caer un pano branco, e os carros saen fungando como balas. Cada certo tempo a música da orquesta  situada nos oppida marca a intensidade da emoción ou anima os intermedios entre carreiras; hanse completar ata sete pistas (missus); os carros atráncanse entre eles, envorcan, aurigas pola area, sangue, acoden as asistencias, rodas soltas que saltan enloquecidas dos eixos, cabalos que se libran do auriga e das rendas. Os cabalos do auriga que encabeza a carreira libran con maestría milimétrica a meta, un murmurio de admiración desprégase como unha ondada pola cavea abarrotada; van caendo os delfíns marcadores, un dous, ata sete;  o final é apretado, o que dobra segundo na última meta “erupit et vincit”, gloria e honor para o vencedor.

Non acertamos nas apostas, pero ben nos foi coa emoción e coas boas migas que fixemos seguindo as recomendacións de noso amado Ovidio. Agora esperamos chegar as termas para limparnos o po  e relaxarnos, mentres nos espera unha boa cea na casa de Apicio a quen lle ofrecemos como agasallo de hospitalidade garum de rincha , elaborado en Vicus  nun salgadouro das salinas do Areal.

FAUNO E ONFALIA: A LUXURIA BURLADA

FAUNO E ONFALIA: A LUXURIA BURLADA

Lectura para as LUPERCALIA

Certo día á caída da tarde un louzán Hércules acompañaba a súa dona Onfalia. Fauno, que axexaba desde o cumio dun outeiro, viunos, e ó velos a paixón inflamouno como un facho, e entón falou: “ Espíritos femininos do monte non teño nada contra vos, pero esta muller si que me fai arder”. Ía Onfalia co pelo perfumado solto sobre os ombreiros e digna de admirar polo ouro do seu seo. Un rico parasol, que Hércules lle sostiña, defendíaa dos tépedos raios do sol. Pisaba xa os bosques de Baco e os viñedos de Tmolo cando a estrela da tarde montaba no seu cabalo mouro. Entra nunha cova que a natureza decoraba con tobas e árida pedra pómez. Á entrada había un regato cantarín.
 
E mentres o servizo preparaba as copas e o viño que se ía beber, ela viste a Hércules coa súa propia roupa. Ponlle a túnica transparente coloreada con múrice do norte de África, un cinturón torneado, que ata ben pouco a cinguía, demasiado corto para o contorno de Hércules. Afrouxa el os nós da túnica para poder librar as súas grandes mans. Rebentaba as pulseiras que non foran feitas para aqueles brazos. Os seus descomunais pes crevaban as febles correas das sandalias. Ela, pola súa parte, aprópiase da pesada maza e da pel do león e doutras armas máis pequenas gardadas na funda. Así que remataron a cea entregaron os seus corpos ó sono e, colocando os seus leitos a carón, deitáronse por separado, porque preparaban a cerimonia sagrada do descubremento da vide, que purificados celebrarían ó nacer o día.
 
Era media noite, ¿que non ousa o amor malvado? Fauno chega no medio da escuridade á cova refrescada polo rosada e, cando ve a servidume profundamente dormida polo viño, non perde a esperanza de que ese mesmo sopor se apoderase da raíña e o seu escolta. Entra Fauno cargado de luxuria, anda ás apalpadas dun lado para outro, adianta por precaución as súas mans e camiña, e xa chegara á estancia que ocupaban os leitos; a piques estaba de disfrutar da felicidade no primeiro intento, cando inesperadamente toca o pelo áspero do amárelo león, asústase e retira a man e bótase atrás, empurrado polo medo, como a miúdo o camiñante retira o pé sorprendido pola visión dunha serpe.
 
Despois as súas mans notaron roupa delicada na outra cama, unha falsa apreciación fíxolle perder o tino, subíu á cama e deitouse moi acoradiño, o seu pene inchou duro como un corno; entretanto con certo disimulo arremángalle a túnica pernas arriba, dábanlle noxo as pernas poboadas de pelos. Cando Fauno tentaba pasar a máis, de repente, Hércules, o héroe Tirinto, sóltalle tal moquetazo que o guinda da cama a baixo. Móntase un balbordo, Onfalia chama o servizo e pide luz. Iluminada a estancia queda a descuberto a trasnada. Fauno, que saíu polo aire desde o alto da cama, xeme e a duras penas pode levantar o seu corpo moído do chan. Pártese de risa Hércules que o ve estomballado, pártese de risa Onfalia de quen pretendía ser o seu amante. O deus enganado polos vestidos despreza agora as roupas que confunden e convoca ós ritos a todos os seus fieis espidos.

(Adaptación de José M. Otero de OVIDIO, Fastos II, 305-359)

TEXTO EN PDF PARA IMPRIMIR: FAUNO E ONFALE

 

 

ESPAZOS PARA O OCIO II: CONVERSA E RELAX NAS TERMAS


TERMAE,

DELICIAE ROMANORUM!

 

Os complexos termais non eran só espazos exclusivos de baño para un aseo necesario e saludable; os balneae ou zona balnearia dominaban o espazo central destes conxuntos monumentais, pero no seu entorno despregábase  un amplo abano de ofertas de ocio.

A súa grandiosidade impresionaba ao mesmo Séneca: “¡Cantas estatuas! ¡Cantas columnas que non cumpren ningunha función de sostén, senón só unha funcion ornamental e de ostentación de riqueza! ¡Que abundancia de auga cae en fervenza por escalóns! Somos tan exixentes que non sabemos poñer os pés máis que nas pedras preciosas.” 

Todo o mundo tiña acceso, homes libres, escravos, pobres, ricos, a familia imperial; a mellor parte da vida privada dos romanos transcurría nestes establecementos. Por moi poco diñeiro os romanos  desde a hora sexta ata que anoitecía gozaban sen límite do pracer da animación  que bulía  nas tendas que se espallaban baixo os amplos pórticos, nos xardíns e paseos, nos recunchos de acougo, nas palestras, nas salas de masaxe, e mesmo nas bibliotecas e museos.

Os establecementos termais eran necesarios porque unicamente as clases privilexiadas podían permitirse instalacións privadas. Non había casa rica na que un baño non ocupase varias dependencias, con instalación e auga quente alimentada baixo o chan.

A vida grata, a boa vida  feliz e desexable ofrecíaselles aos romanos nas termas. O baño non era unicamente unha práctica hixiénica, era un pracer que ía máis alá, máis complexo socialmente, un hábito de relación social e cultural, algo moi parecido a suma dos nosos modernos momentos de praia e de ocio urbano. 

Trátase dunha experiencia pracenteira derivada dun cambio de mentalidade propiciado pola evolución social do último período repúblicano. Hai quen di que, xunto co anfiteatros, as termas, establecementos de pracer,  son as catedrais do paganismo, por iso os cristianos negaránse sistematicamente, igual que os austeros filósofos, a frecuentalos.


OS BAÑOS PÚBLICOS ROMANOS


A AUGA DOS ACUEDUCTOS


Arquitectura e estructura das termas