THE REVENANT: A DIMENSIÓN SIMBÓLICA DO BOSQUE

DIMENSONSIMBOLICA

– ¿Podes oír o vento, pai? ¿Lembras o que dicía miña nai do vento? O vento no pode abater unha árbore por forte que sexa. Aínda respiras… Bótoa moito de menos. Estarei, xusto aquí… Estou xusto aquí. Mentres poidas soster un alento, sigue pelexando. Respira. Sigue respirando. Cando hai unha tormenta… e estás parado fronte a unha árbore… Se ves as ramas, xurarías que van caer… Pero si ves o tronco, notarás a súa estabilidade.

(Subtitulación dos fotogramas iniciais da película)

the_revenant_trailer_grab_h_2015
De onde procede a forza que nos atrapa durante os 156 minutos que dura a película de O RENACIDO? Quizais do espazo do sagrado que hai dentro de nós, como dicía Bergman, onde nacen o soñós e os mitos? Ou neses medos inconscientes que se opoderan de calquera de nós cando nos atopamos perdidos no medio do bosque escuro? Ou é o resultado catártico que nos produce a historia que vemos como reflectida con enganos por un espello máxico?

Os homes e mulleres de hoxe viven, vivimos, angustiados por ameazas terroristas, perigos nucleares, polos problemas derivados da manipulación xenética, inestabilidades económicas, guerras. E se en calquera momento da nosa historia houbese que sair adiante sós, só coa forza do espírito, ¿estariamos capacitados, seríanos posible? Podemos crérnolo?   A función psicolóxica do mito mantense permanentemente actualizada e viva.

Hugh Glass, o heroe renacido, está construído á sombra do heroe clásico, ese heroe que descubrimos en Xasón, ou Ulises, ou Eneas, ou Orestes. O heroe arquetípico comeza a aventuras desde o seu mundo cotiá e secular cara a un escenario de prodixios sobrenaturais onde ha facer fronte a forzas fabulosas,  onde ten que gañar unha victoria decisiva e finalmente retornar á vida para vivila con máis sentido. O regreso é necesario e imprescindible para a circulación continua da enerxía espiritual dentro do mundo.

Esta travesía heroica e mitolóxica, chea de dificultades, é unha travesía interior, e acada unhas fonduras onde reviven forzas que temos esquecidas desde os albores dos tempos e nas que reside a capacidade de transformación do mundo.

O escenario natural, que vai ser un camiño de probas para Hugh Glass, sobrecolle, arrebata, está feito á medida do sobrehumano. Desde sempre o bosque sen camiños repisados, umbroso, hostil, nevado, simboliza o oculto, o mundo escuro, que axexa despois do mundo civilizado, esa zona escura na que proxectar as nosas ansiedades e temores máis fondos. Nunha palabra, o noso inconsciente, que é como falar da perda do coñecemento.

É precisamente nese espazo de proba e iniciación onde hai que afrontar a escuridade interior e, a través dela, actúar para transformarse; o espazo onde a incerterza de quen é un, ha quedar resolta e un comeza a recoñecerse e saber que quere ser. Os bosques son fronteira, son limiar tralo que se extende o descoñecido. As viaxes ós bosques son viaxes iniciáticas, probas, desafíos, a posibilidade de renacer, porque o bosque é símbolo de maternidade e fonte de toda rexeneración.

revenant4

O bosque é o reino da psique, onde se agochan todos os perigos descoñecidos da escuridade. Cando o home entra no bosque está cruzando o limiar máxico, que se converte nun tránsito a unha esfera de renacemento, que na película de The Revenant estaría simbolizada no enfrontamento de Hugh coa osa nai e máis tarde no enterramento do heroe a mans do traidor Fitzgerald. Só así, desde o interior da terra, poderá renacer. O heroe entra nun templo interior; sofre una metamorfose porque unha vez enterrado morre para o tempo e retorna ó ventre do mundo.

A partir de aquí o heroe comeza o camiño de iniciación, a través dunha paixase poboada de ensoñacións e experiencias ambiguas e ata milagrosas, probas imposibles, pero necesarias para a rexeneración personal. Pero o heroe non camiña só, recibe axudas solapadas xa por parte da sombra da muller pawnee, do amuleto de dentes de oso que colga no seu colo, ou mesmo da enerxía que emana do propio bosque.

Cumpridas as mil peripecias desta viaxe inciática o heroe deberá retornar ó reino da humanidade real coa súa bagaxe de sabiduría, o que quere significar a renovación da comunidade, da nación e do planeta. A consumación da vinganza, que parecía  forza movilizadora do heroe contra o traidor Fitzgerald, quedará nas mans de Deus, co que a enerxía vital seguirá fluindo eternamente.

Os dous mundos, sendo distintos como o día e a noite, son o mesmo. O reino dos deuses é a dimensión esquecida do mundo que coñecemos, aquí está a clave para a comprensión do mito e o símbolo. A exploración desa dimensión, voluntaria ou non, encerra todo o sentido da fazaña do heroe.

Entretanto déixome levar pola melancolía da música impresionista de Ryuichi Sakamoto que resoa ominosa como saída das entrañas do bosque, das entrañas da vida, a música eterna do mundo, que convoca a una meditación interminable sobre a esencia do home no mundo de hoxe. https://www.youtube.com/watch?v=5bfr6_Wq–8

José M. Otero

Na noite dos Oscar de 2016

Anuncios

PRESENTINDO A PRIMAVERA

Ven aquí, Marte guerreiro, deixa a un lado a lanza e o escudo e libera a túa cabeleira do casco brillante. Minerva promove guerras, pero tamén se ocupa de artes nobres.

Ovidio, Fastos III, vv.1 e ss.


 

Paseabas sen casco á sombra amena dos salgueiros, coas túas guedellas roxas ó aire, presentindo a primavera sagrada; esculcabas os gromos das árbores e as plantas, despreocupado da lanza e o escudo, cando a sacerdotisa de Vesta te conquistou para que lle deses a este pobo, que agora chamamos Roma, a semente da que naceu a gran cidade.
¿Por que non empezar a falar de quen pola súa beleza cativou a un deus? A vestal Silvia, despois de coidar do lume no templo de Vesta, como era a súa obriga, baixou unha mañá a buscar auga coa que purificar os obxectos de culto. Por un carreiro de suave pendente camiña ata o río. Sobre a súa cabeza, axustada sobre un pano moído, levaba unha ánfora de barro que, ó chegar, pousa na herba; incomodada polo peso e o calor, repousa mentres pon en orde o seu cabelo desamañado. Exhausta, senta no chan, afrouxa o vestido e, co peito ó aire, abandónase á brisa que lle regalaban a frescura das árbores e a auga do río.
Sentada como estaba, a sombra dos salgueiros, os chíos dos paxaros, e o murmurio monótono das augas invitárona ó sono. Silenciosa como un ladrón, a branda quietude esvarou polos seus ollos vencidos, e a man na que apoiaba a cabeza quedou sen forza, débil como un xunco, e o seu queixo, desprotexido, no aire cun aceno de mol inseguridade.

Adaptación de Ovidio, Fastos III, vv.1 e ss.

SEGUIR LENDO: ASUNTOS DE AMOR E GUERRA 

AMOR CONTRARIADO

piramo y tisbe blog
tisbe-1

Píramo e Tisbe, moi bo mozo el, ela a rapaza máis fermosa de todas as de Oriente, vivían en casas veciñas onde contan que Semíramis cinguiu con muros de adobe a prominente cidade. A veciñanza fixo que se coñecesen e se achegasen entre eles, o amor creceu co tempo. A eles gustaríalles xuntarse por lei pero prohibíronllo os país; non puideron apagar o lume que ardía por igual nos dous corazóns cativos. Non teñen ningún confidente; falan por acenos e sinais, e canto máis se oculta máis arde o lume.

Había una fenda na parede medianeira das dúas casas, que era un defecto de construción; este defecto, pese ós moitos anos, pasara desapercibido a todos, (¡que non descubre o amor!): “vístela vós primeiro, amantes, e fixéstela camiño da vosa palabra e así, cada día, cruzaban seguros os vosos cariños nun tenue murmurio”. 

Moitas veces, cando, dunha e outra parte da parede, cada un deles percibira o alento dos seus labios, dicían: “Parede envexosa ¿por que te convertes nun obstáculo para os que aman? ¿Que che custaba permitirnos unir intimamente os nosos corpos, ou, se iso é moito, ofrecer una abertura para os nosos beixos? Pero non son ingrato, confeso que che debo que foses camiño das miñas palabras ata os oídos tan amados”. Seguir lendo

piramo y tisbe

LAMPREA CON NÉCORAS


Na sátira II, 8, Fundanio, un poeta cómico, cóntalle casualmente a Horacio os sucesos do convite que na compaña de Mecenas disfrutaran o día anterior na casa do novo rico, e tamén avaro  e cutre, Nasidieno:

– Preséntasenos unha lamprea servida nunha bandexa adornada de  nécoras flotantes nun mar de prebe. Neste momento o patrón explícanos:

“Esta lamprea pescouse antes de que desovase, xa que a carne sería peor se  se collese despois de ter desovado; a galdrumada mestura os seguintes ingredientes: aceite da primeira colleita de Venafro, garo de intestinos de xarda  en salmoira, con viño de cinco anos do país mentres coce, (unha vez cocido deste xeito dálle o seu punto o viño de Quíos mellor que calquera outro), pementa branca cun pouquiño de vinagre da fermentación das uvas de Metimno. Eu fun o primeiro  que ensinei a cocer eirugas verdes e ínulas amargas, e Curtilo os ourizos de mar sen pasalos por auga, porque é máis exquisita a salmoira natural do marisco que a preparada.”

HISTORIA DE AMOR ESQUIVO

apollo_daphne_albani_louvreportada

 

2008040712395766[1] (1)

O primeiro amor de Apolo, que non llo deu a cega fortuna senón a violenta cólera de Cupido, foi Dafne, filla de Peneo. Apolo, o de Delos, farruco por vencer un dragón, vírao dobrar os extremos do arco tensando a corda e dixéralle: ”¿Que fas, picariño, con armas de forzudos? Ese esforzo vaille ben ós meus brazos, que podo abater con tino monstros e inimigos, non hai moito matei, inflado a frechazos, a Pitón, que aflixía co seu bafo mortal campos inmensos. Ti, conténtate con excitar co teu facho descoñecidos amores e non te empeñes en emular a miña gloria”.

A el respóndelle o fillo de Venus:” Fira o teu arco a todos, o meu a ti; e en tanto que todos os seres vivos se renden a un deus, desmerece a  túa gloria comparada coa miña”.

Acabou de falar e, cruzando o ceo a golpe de ás, pousou lixeiro no cume sombrío do Parnaso e desde a alxaba cargada lanzou dúas frechas de efecto diverso: unha espanta o amor, a outra atráeo; a que o atrae é de ouro e brilla na afiada punta, a que o espanta é roma e ten chumbo na cana; o deus cravou con esta a ninfa,filla de Peneo, pero coa outra feriu, atravesándolle os ósos, o máis íntimo de Apolo; de repente el ama, evita ela o nome de amante gozando da espesura da selva e dos despoxos das alimarias que cazaba, émula da virxinal Febe; unha fita cingue os seus cabelos desguedellados. Moitos a pretenderon, ela, despectiva cos pretendentes, incapaz de aturar marido, anda por bosques tupidos e non coida que significa Himen, que Amor, que matrimonio. Moitas veces o seu pai lle dixo:”Débesme un xenro, filla”. Moitas veces o seu pai lle dixo: “Débesme, filla, un neto”.

Ela, que odiaba os fachos nupciais como un desdouro, deixaba ver o fermoso rostro acorado de tímido rubor e nos brandos brazos do seu pai, collida do seu colo, dixo: “Concédeme gozar, queridísimo pai, dunha virxindade perpetua; isto concedeulle antes  o seu pai a Diana”.  

Seguir lendo:  APOLO E DAFNE 

XIR81895

 

ENTROIDO: O RITO E O MITO

lupercalia-e-ouros-entroidos2

O principio do mundo mítico ou da tradición mitolóxica é aquilo que nos arrebata e, trascendendo toda pauta racional, nos leva máis alá de nós. Sobre este tipo de impulsos empeza a construirse toda civilización.

Joseph Campbell

Quen atenda ó Entroido con mirada  crítica e curiosa, buscándo as razóns dese arrebato colectivo que pon o mundo do revés, poderá descubrir rituais, xestos e comportamentos  que nos remiten a formas e moldes moi antigos, ligados co máis fondo e espiritual do ser humano, onde se agacha o verdadeiro sentido do mito. O mito comeza onde comeza a loucura, o pasmo, a fascinación, o misterio.

Desas formas e modelos, uns xiran arredor das comúns preocupacións sociais e son froito da universal aspiración polo retorno á Idade de Ouro que relata Hesíodo  en Os Traballos e os Días. Durante a Idade Dourada a terra producía a man chea, non había guerras, so concordia. Ninguén se afanaba por facerse rico, polo que todo o mundo vivía feliz e contento. A escravitude e a propiedade privada eran conceptos descoñecidos, todos os homes dispoñían en común do que a natureza regalaba.

Lucas Cranach. A Idade de Ouro. Imaxes Google

Saturno, deus da agricultura e a sementeira, viviu na terra como un rei da Italia agreste dos primeiros tempos e conseguíu coa súa bondade que aquelas xentes rudas e disgregadas se agrupasen, e como isto non era pouco, del aprenderon os segredos da agricultura e a lei como garantía de convivencia. Saturno foi o portador da felicidade  da Idade Dourada para as terras italas. Pero chegou o día en que este bo deus desapareceu de forma inesperada, pero non a súa memoria, pois os homes agradecidos contruíron templos, e moitas colinas e sitios elevados de Italia levaron o seu nome e na súa honra celebráronse a festas Saturnais, que tiñan lugar no último mes do ano, ligadas á temporada agrícola: sementeira ou colleita.

Polos testimonios que nos deixaron os escritores antigos, enchentes, borracheiras, libertinaxe, calquera maneira de dar co pracer son as trazas que definen esta celebración.

Durante  sete días, desde o 17 de decembro ata ó 23, en todas as casas, rúas e prazas de Roma lembrábase a liberdade que reinaba nos tempos de Saturno concedendo ós escravos a licencia de sentar á mesa dos amos, inxurialos, emborracharse con eles, sen que o amo puidese facerlles o máis mínimo reproche. Por un tempo quedaba abolida a discriminación social: non hai escravos, todos se comportan como os homes libres. En todo caso eran os señores os que servían ós escravos. Esta inversión de papeis chegaba a tal extremo que cada familia era un escenario burlesco no que lei e moral quedaban agochadas nun recuncho, para non perturbar aquel gozo de efímera liberdade.

Normalmente o estoupido de forzas reprimidas dexenera en orxía ou en rebumbio extravagante, xa que as paixóns máis escuras atopan a saída que se lle nega na tranquila e xuizosa vida ordinaria.

Noutros casos eses modelos tomarán como base elementos da economía pastoril: purificación e fecundidade, tanto da muller como a do gando, e, consecuentemente, de preservación do gando dos animais silvestres hostís (Lupercalia).

Na terceira aurora que seguía ós idus (13) de febreiro (tendo en conta a contabilidade inclusiva, o 15 de febreiro) na cova Lupercal, no outeiro do Palatino, comezaba a festa co sacrificio dun cabrón e un can, ofrecíanse tamén tortas de fariña ( mola salsa, de onde deriva a palabra inmolar) feitas polas Vestais con trigo da última colleita.

https://www.youtube.com/watch?v=EIsOr9UDtac

Seguía a esta cerimonia un ritual que relata Plutarco: “Dous mozos patricios son conducidos ó lugar do sacrificio. Uns mánchanlles a fronte de sangue co  coitelo do sacrificio, mentres outros llo limpan con la mollada en leite, inmediatamente os mozos rompen a rir. Cumprida esta cerimonia, despois de facer tiras coa pel do cabrón sagrado, os lupercos corren espidos, cubrindo minimamente a cintura e azoutando a todo aquel que atopan no seu paso. As mozas non deben escapar ós seus azoutes xa que era crenza que son eles os que propiciarán a concepción e axudarán na hora do parto….”    PARA SEGUIR LENDO: LUPERCALIA

José M. Otero

PELIQUEIROSlaza

LECTURA COMPLEMENTARIA: NORBERT ROULAND. Laureles de ceniza.

Ed. Edhasa 1990. Páx: 41-43.

PARA LER PICA AQUÍ

Laureles de ceniza