A PASAXE DO VIVIR

XANO, O SEÑOR DOS TRES TEMPOS

De todos os atributos cos que se representa Xano/ianitor (porteiro) son as chaves as que teñen unha simboloxía máis clara. Para comprender o seu significado non perdamos de vista o seu simbolismo axial, a capacidade de representar o nexo de unión entre tres niveis, mundo superior, mundo terrenal e submundo (sentido espacial), ou pasado, presente e futuro (sentido temporal cíclico).

O deus Xano abre e pecha as portas do ciclo anual. Esta representación de Xano é unha expresión do seu sentido temporal, as súas dúas caras, interprétanse comunmente como representación do pasado e do futuro, como calquera ciclo, se se considera desde cada un dos seus extremos. Desde este punto de vista é importante engadir, para completar a noción “tres tempos”, que entre o pasado, que xa non é, e o futuro, que aínda non é, a verdadeira cara de Xano, a que mira o presente, non se pode ver porque a manifestación temporal do presente é só un instante imperceptible que contén toda a realidade pese a fugaz transitoriedade.

No simbolismo hinduista a terceira cara de Xano correspóndese co ollo frontal de Shiva, tamén invisible, xa que non está representado por ningún órgano corporal, o cal representa o sentido de eternidade, a sabeduría, o coñecemento da interioridade de un mesmo; unha mirada desde este terceiro ollo reduce todo a cinza, destrúe toda manifestación, pero cando a sucesión se transmuta en simultaneidade, o temporal en intemporal, todas as cousas se encontran de novo e permanecen nun eterno presente, así que a aparente destrución é simplemente transformación.

AS CHAVES DAS PORTAS DOS SOLSTICIOS

Tornemos de novo á consideración do ciclo anual: as portas que Xano abre e pecha non son máis que as portas do solsticio. Xano dá o nome a xaneiro, o primeiro mes do ano, que comeza no solsticio de inverno. As festas de Xano celebrábanse en Roma nos dous solsticios baixo a responsabilidade dos Collegia Fabrorum (gremio de artesáns).

As portas solsticiais dan acceso ás dúas metades, ascendente e descendente, do ciclo zodiacal, que son os respectivos puntos de partida. Xano, a parte de “señor do triple tempo”, como Shiva, resulta ser o señor das “dúas vías”, esquerda e dereita, que os pitagóricos representan coa letra Y, e que se corresponden co deva-yana (Porta dos deuses) e pitri-yana (Porta dos homes) (yana, da mesma raíz que o latín ire, de onde deriva Ianus).

Polo demais, as dúas chaves, unha de ouro e outra de prata, serían as dos “grandes misterios” e os “pequenos misterios”. Xano tamén é o deus dos iniciados, razón pola que preside as festas dos Collegia Fabrorum, sendo estes últimos os testamentarios das iniciacións que, como en todas as civilizacións tradicionais, estaban ligadas á práctica da artesanía.  Aí hai algo que lonxe de desaparecer coa antiga civilización romana continúa co cristianismo, e aínda hoxe en día podemos atopar trazas.

OS SAN XOÁNS DE CADA SOLSTICIO.

No cristianismo os festivais solsticiais de Xano correspóndense coas festividades dos dous San Xoáns, e celébranse no mesmo período, nas proximidadades dos solsticios de inverno e verán (27 de decembro, S. Xoán Evanxelista e 24 de xuño, S. Xoán Bautista).

Apréciase certa dose de esoterismo na tradición cristiana,  considerada sempre como “xoanina”, o que confire un significado que vai máis aló do simple domininio esotérico e relixioso, calesquera que sexan as aparencias externas. A herdanza dos antigos Collegia Fabrorum foi regularmente transmitida ás corporacións que ó longo da Idade Media mantiñan o mesmo carácter iniciático, especialmente a dos gremios dos constructores, que por iso teñen como patróns os dous san Xoáns.

O TRUNFO DA LUZ, A PORTA DOS DEUSES

Aínda que por regla xeral se considera que o verán é a estación alegre e o inverno a triste, polo simple feito de que a primeira representa o triunfo da luz e a segunda o da escuridade, os dous solsticios, non obstante, teñen en realidade un carácter oposto. Isto pode resultar paradóxico, pero desde que se ten coñecemento da ensinanza tradicional no curso do ciclo anual é fácil de entender que iso debería ser así. De aí que o que chegou ó seu máximo pode somente diminuir, e o que acadou o seu mínimo, polo contrario só pode crecer.

O solsticio de verán marca o comezo da metade que luminariamente decrece do ano e o solsticio de inverno, a metade que crece, e, desde este punto de vista, clarifícase o seu significado cósmico; San Xoán, nado no solsticio de verán, di: “El ten que crecer (Cristo nace no solsticio de inverno), e eu decrecer” (Xoán, 3, 50). Na tradición hindú a face ascendente do ano (inverno) está referida á deva-yana (A porta dos deuses, no zodíaco Capricornio), e a descendente (verán) á pitri-yana (A porta dos homes, no zodíaco Cáncer).

O NOME DE XOÁN: MISERICORDIA E LOUBANZA DE DEUS

En realidade a metade ascendente do ciclo anual é o período optimista, benéfico e favorable, e a descendente a triste, maléfica e desfavorable; e o mesmo carácter pertence naturalmente á porta que abre cada un destes periodos nos que se divide o ano pola simple dirección do movemento do Sol.

As dúas festas cristiás de San Xoán están referidas ós solsticios, e  o ascendente e o descendente son, en certo modo, expresados polo significado do nome de Xoán. En hebreo hanan ten o doble sentido de ‘misericordia’, e tamén ‘loubanza’; en consecuencia o nome de Xoán pode significar ‘Misericordia de Deus’ ou ‘Loubanza a Deus’. Agora é fácil de apreciar que o primeiro pertence a San Xoán Bautista e o segundo a San Xoán Evanxelista. A misericordia é obviamente descendente (Deus->Persoa) e a loubanza ascendente (Persoa->Deus), o que nos trae de novo a súa correlación coas dúas metades do ciclo anual.

BIBLIOGRAFÍA:

René Guénon, Symbols of Sacred Science,  ed. Sohpia Perennis NY, pxs. 235 e ss.

José M. Otero

Responder

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión /  Cambiar )

Google photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google. Cerrar sesión /  Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión /  Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión /  Cambiar )

Conectando a %s