UNHA HISTORIA DE AMOR ESQUIVO

APOLO E DAFNE: UNHA HISTORIA DE AMOR ESQUIVO

pietro-bianchi-atribuido-apolo-persiguiendo-a-dafne-museos-y-pinturas-juan-carlos-boveri

O primeiro amor de Apolo1, que non llo regalou a cega fortuna senón a violenta cólera de Cupido2, foi Dafne3, filla de Peneo4. Apolo de Delos5, rufo por vencer un dragón, vírao dobrar os extremos dun arco para tensar a corda, e dixéralle:

-Qué fas, picariño, con armas de xente forzuda? Ese esforzo vaille ben ós meus brazos, pois podo abater con tino monstros e inimigos; non hai moito matei a frechazos a Pitón6, que aflixía co seu bafo mortal campos inmensos. Ti, conténtate con excitar co teu facho descoñecidos amores e non te empeñes en rivalizar coa miña gloria.

A el respóndelle o fillo de Venus:

-Fira o teu arco a todos7, o meu a ti; e en tanto que todos os seres vivos se renden a un deus, desmerece a túa gloria se se compara coa miña.

Acabou de falar e, cruzando o ceo a golpe de ás, pousou lixeiro no cume sombrío do Parnaso8, e desde a alxaba cargada lanzou dúas frechas de efecto diverso: unha espanta o amor, a outra atráeo; a que o atrae é de ouro e brilla na afiada punta, a que o espanta é roma e ten chumbo na cana; o deus cravou con esta a ninfa, filla de Peneo, pero coa outra feriu, atravesándolle os ósos, o máis íntimo de Apolo; de repente el ama, evita ela o nome de amante gozando da espesura da selva e dos despoxos das alimarias que cazaba, émula da virxinal Febe9; unha fita cingue os seus cabelos desguedellados. Moitos a pretenderon, ela, despectiva cos pretendentes, incapaz de aturar marido, anda por bosques mestos e non coida que significa Himen10, que Amor, que matrimonio. Moitas veces o seu pai lle dixo:

Filla, débesme un xenro.

Outras moitas:

Filla, débesme un neto.

Ela, que odiaba os fachos nupciais coma un desdouro, deixaba ver o fermoso rostro acorado de tímido rubor, e nos brandos brazos do seu pai, collida do seu colo, dixo:

-Concédeme gozar, queridísimo pai, dunha virxindade perpetua.

Isto concedeulle antes o seu pai a Diana. El si que lle fixo caso; pero o teu engado impídeche ser o que máis queres, a túa beleza oponse ó teu desexo. Febo está namorado e anhela unirse a Dafne non máis vela, e no que anhela confía, pero fallan os seus oráculos; cando chega o día, coma se inflama a palla lixeira, desprovista das espigas, como arden os caínzos polos fachos que un camiñante por azar achega en exceso ou descoida,  así arde o deus, así se consume todo o seu corazón e alimenta o seu amor estéril coa esperanza. Ve que a ela os cabelos lle caen desguedellados e di:

-Como sería, se os peitease?

Ve que os ollos brillan semellantes ás estrelas, ve a súa boquiña, que non se cansa de mirar, gáballe os dedos, as mans, os brazos coas mangas recollidas no antebrazo, e o que esconde pensa que aínda é mellor; ela corre máis veloz que a lixeira brisa e desoe o reclamo de quen a chama:

-Ninfa, filla de Peneo, por favor, agarda, non te acoso como inimigo; agarda, ninfa. Así escapa oo do lobo, así a cerva do león, así as pombas, batendo as ás, da aguia, inimigo cadaquén do outro. O amor é a razón de que eu te persiga. Coitado de min! Non vaias caer, que non sintan as túas pernas os espiños das silveiras e sexa eu para ti causa de dor. Escarpados son os sitios por onde corres: vai amodiño, por favor, non escapes; máis amodo irei tras túa. Pregúntate a quen lle gustas, non é un monteiro, non son un pastor, nin coido aquí, como un pailán, gando e rabaños. Non sabes, temeraria, non sabes a quen lle escapas, por iso corres. A min obedécenme a terra de Delfos11, Claros e Ténedos, e o palacio real de Pátara. Son fillo de Xúpiter. Grazas a min coñécese o futuro, o presente e o pasado; grazas a min harmonízanse canto e música. A miña frecha fai diana, pero hai unha máis certeira cá miña, a que feriu o meu corazón libre. A medicina é a miña arte, todo o mundo me chama menciñeiro, e o poder de cura das herbas depende de min. Coitado, porque o amor non sanda con ningunha herba, e non serven de nada ó artista as mañas que alivian a quen acode a el.

A filla de Peneo escapa correndo, chea de medo, de quen ía seguir falando, deixándoo, coa mesma, coa palabra nos labios. Agora tamén lle pareceu xeitosa; o vento descubríalle o corpo, as brisas, que lle daban de cara, ondeaban o vestido, lixeira flotaba no aire a súa cabeleira; co correr creceu a beleza. Pero o xovial deus xa non pode perder máis palabras amables, e, como o aconsellaba o mesmo Amor, apurando o paso, séguelle as pisadas. Como o galgo, cando ve unha lebre en campo aberto, busca veloz a presa, e esta a salvación (aquel, igual có que vai cazar, e xa quere ter a presa, osmando co fociño  segue as pegadas, mentres a outra está na incerteza de se xa é atrapada ou se libra dos dentes e da boca que a acosaba): así o deus e a doncela. El, movido pola esperanza, ela, polo medo. E sen embargo o que persegue é máis rápido, axudado polas ás do Amor, non se permite un respiro, e xa dá alcance á que escapa, e sopra a cabeleira que lle ondea ó vento. Esgotadas as forzas esvaeceu ela, extenuada polo esforzo da veloz carreira, e mirando as augas do Peneo12, di:

-Axúdame, pai, se os ríos tedes poder divino, transfórmame, mudando a figura coa que tanto gustei.

A penas rematada a súplica, un grave torpor invade os seus membros, unha tenue cortiza envolve o seu feble corpo, os cabelos crecen en fronde, os brazos en pólas; os pés, ata hai ben pouco veloces, fíxanse con firmes raíces, a cabeza ten copa: o único que mantén é a beleza. Aínda así a ama Febo13, e, acariciando a cortiza coa súa man, sente latexar o corazón debaixo da cortiza, e, abrazando as pólas, como se fosen brazos, bica o que xa é madeira: pero rexeita os beixos a madeira.

E o deus dille:

-Aínda que non podes ser a miña esposa, sen embargo serás a miña árbore. Sempre estarás na miña cabeza, na miña cítara, loureiro, na miña alxaba. Ti adornarás os caudillos vitoriosos cando o canto ledo celebre o triunfo e paseen polo Capitolio os grandes desfiles. Ti mesma, garda fidelísima, colgarás das portas do palacio de Augusto e acubillarás a aciñeira14 que ocupa o centro. Coma a miña cabeza de neno loce cos cabelos sen rapar15, ti tamén leva perenne o ornamento das túas follas.

Acabou de falar Peán16, o loureiro abanou as súas pólas e parecía que movera a copa coma se asentise coa cabeza.

                                                                                         Ovidio, Metamorfosis, I, 452-567

                                                                                          Trad. José M. Otero

___________________________

1Fillo de Zeus e Leto. Perseguida pola celosa Hera Leto erraba por toda a terra buscando un sitio para parir os seus fillos, pero ninguén lle daba acollida por temor á raíña dos deuses. Só unha illa flotante chamada Ortixia deu asilo á desventurada. Aquí nace Apolo que agradecido a converte no centro do mundo grego e lle dá o nome de Delos, “a brillante”.

2 Deus do amor, fillo de Venus e Marte. Neno alado, con arco e frechas ou un facho.

3 Dafne en grego significa “loureiro”.

4 Deus-río de Tesalia, fillo de Océano e Tetis, pai de Dafne.

5 Ver nota 1.

6 Cando Apolo decide fundar o santuario ó pé do Parnaso, preto de Delfos, atopou un dragón, chamado Pitón, que asolaba o país alodando mananciais e arroios e aniquilando animais e seres humanos, co que acabou a frechazos. Pitón pasaba por ser fillo da Terra como todos os monstros reptís.

7 Apolo é o deus que fire de lonxe. Para homes e animais as súas frechas son portadoras de enfermidade e morte.

8 Montaña de Grecia consagrada a Apolo e ás Musas.

9 “A brillante”. Deusa romana identificada con Artemisa, irmá xémea de Apolo, que permanece virxe e eternamente adolescente, muller arisca que se comprace só coa caza.

10 Deus que preside o desfile nupcial e se encarga de prender os fachos.

11 O santuario máis coñecido de Apolo na Grecia continental. Claros e Pátaro eran os santuarios en Asia e Ténedos no Exeo, preto de Troia.

12  Ver nota 4.

13 “O brillante”, epíteto de Apolo.

14 “Augusto gozaba do privilexio honorífico, outorgado polo Senado, de colgar un loureiro en cada unha das follas da porta do palacio e sobre ela unha coroa cívica de follas de aciñeira, “ob cives servatos” (por salvar cidadáns).

15 “Nunca, Señor, o teus cabelos serán cortados, nunca serán danados, esa é a lei”. (Apolonio de Rodas, Argonáuticas, II, 708-9). Cortar a cabeleira é un ritual que marca o paso á idade adulta en todo un conxunto de tradicións.

16 Epíteto ritual de Apolo.

Responder

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión /  Cambiar )

Google photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google. Cerrar sesión /  Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión /  Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión /  Cambiar )

Conectando a %s