OS VAMPIROS QUE COMÍAN OS NENOS CRUS



Hai uns paxaros moi voraces que non son as Harpías que emporcallaban a comida do cego Fineo, aínda que se sabe que descenden delas. Teñen cabeza grande, uns ollos que te cravan, peteiros apropiados para a rapina, plumas brancas e uñas como anzoles. Voan de noite e atacan ós nenos, mentres a ama de cría anda noutras labores, maltratando os seus corpos que esgazan no mesmo berce. Din que trituran a peteirazos as vísceras dos que aínda maman, e que teñen a gorxa chea do sangue que beben.
Chámanse vampiros, a razón deste nome é polo costume de grallar de noite dun xeito que dá arrepío. Sexa como sexa, tanto se estes paxaros nacen, como se son froito dun encantamento, e son vellas meigas que un maléfico feiticeiro marso transforma en paxaros, metéronse no aposento de Procas, o rei de Alba. Era este, que nacera naquel cuarto, con cinco días de vida un botín fresco para as súas voraces linguas; o infeliz bebé choraba como quen pide axuda desesperadamente. Alarmada polos choros do seu pupilo acudíu correndo a aia e viu as meixelas rabuñadas por uñas ben afiadas.
¿Que podía facer ela? A cor de cara da criatura era como a das follas tardías que murcha o inverno cando acaba de chegar. Sen tardanza vai á procura da vidente Carmenta, a ninfa de Xano, para contarlle o que estaba a pasar. Carmenta, que podía ler o futuro, respondeulle: “Non chores máis, o teu pupilo vaise salvar”. Achegouse ó berce, o pai e a nai choraban. Ela díxolles palabras cheas alento: “Deixade de chorar, eu vouno curar”.
Sen máis bateu tres veces nas xambas da porta con follas de albedro; tres veces con follas de albedro sinalou o limiar. Salpicou con auga a entrada (a auga era tamén medicinal) mentres sostiña as entrañas crúas dun leitón femia de dous meses. E pronunciou estas palabras: “Paxaros nocturnos, respetade o corpo do neno; por un neno pequeno sacrificamos unha víctima pequena. Aceptade, por favor, corazón por corazón e entrañas por entrañas. Entregámosvos esta vida por outra mellor”.
Rematado o sacrificio, dispuxo ó aire libre as entrañas partidas e prohibiu ós presentes na ceremonia volver a vista atrás. Depositou  por último unha vara de espiño branco nunha xanela que deixaba pasar a luz ó aposento.
Cóntase que despois de aquel ritual máxico os paxaros non atacaron nunca máis o berce e o neno recobrou a cor que antes tiña.


(Adaptado de Ovidio, Fastos, VI, 131 e ss. José M. Otero)

Anuncios

MAXIA, REALISMO E RISA NO TEATRO ROMANO

 


 

 

Nas bancadas estala ás veces unha violenta protesta, porque eses inmensos lugares de reunión, nos que a elite se codea co pobo e o adula, non perden nunca unha función política. Emperadores e maxistrados sondean a súa popularidade diante dun público revoltoso e exixente

                      Roger Hanoune e John Scheid. La Roma Antigua

Aristócratas, cabaleiros, plebeios, soldados e escravos, homes e mulleres viven  a resaca dos ludi na honra de Flora culminados o día 3 de maio. Corre o ano 212 a. C, pero podería ser tamén os 202, cando aínda fumegaban os cadáveres do exército cartaxinés nas chairas de Zama. As prostitutas romanas exhibíranse en danzas lascivas, completamente espidas polas rúas de Roma. Os habitantes da Urbs aínda no acabaran de recuperarse dos grandes desastres da segunda Guerra Púnica e vivían os pesadelos da pantasma de Aníbal. Pero é primavera, retornan de novo as forzas da fecundidade,  ninguén se atrevería a prohibir un espectáculo tan carnal e luxurioso polo medo de que o ano resultase estéril.

Máscaras teatro. Mosaico. Museos Capitolinos. Roma. Fot. José M. Otero

Desde agora non se conciben en Roma ludi sen representacións teatrais. Plauto elabora todo o seu teatro nos días máis sombríos da segunda Guerra Púnica. Polo imaxinario do teatro plautino pululan comerciantes enriquecidos, prostitutas insaciables, mozos que devoran o patrimonio familiar con desenfreada luxuria, escravos espabilados que colaboraban desinteresadamente, vellos ilusos fuxidos de esposas agobiantes e carcamales… pero a atmosfera escénica era grega, porque dificilmente se toleraría un retrato vivo da vida social romana do momento, nin tampouco alusións políticas satíricas ao estilo de Aristófanes na Atenas de Pericles.

Frons scenae do teatro de Mérida. Fot. José M.Otero

As feridas psicolóxicas de calquera guerra requiren para ser curadas dun tratamento que conxugue  con maestría a partes iguais maxia e realismo. Esa medicina socialmente necesaria elabórase con enxeño na alquimia do laboratorio teatral.

O teatro é un universo encantado, donde a moral cotidiana campa con liberdade, porque non hai regras que a conteñan. Os espectadores vense transportados a un mundo onde non hai nada imposible, nel a natureza renuncia ás leis máis elementais: todo resulta un milagro, unha explosión de xúbilo colectivo, risa liberadora.

O pobo quere deseperadamente que o soño se torne realidade, dá o mesmo como sexa o soño: cruel, indecente, voluptuoso, magnífico, poético. E este desexo ha ser colmado, porque, de non ser así, o maxistrado responsable será víctima dunha sonora e interminable pitada que abrirá a tumba na que durmirán eternamente as aspiracións dunha longa carreira política.

https://www.facebook.com/video/embed?video_id=10200114151558836

O MITO, CÓDIGO DE SABIDURÍA PRÁCTICA

 

UNHA LECTURA PARA ENTENDER A ORIXE DAS COUSAS E A MAXIA DOS INICIOS.

Dificilmente  se pode concibir un ser humano que non sinta a fascinación do “relato”, da narración de acontecementos significativos, do que lles pasou a homes provistos da “doble realidade” das personaxes literarias, que reflicten a realidade histórica e psicolóxica dos membros da sociedade moderna e dispoñen do poder máxico da creación literaria. (….) Mentres subsista o desexo de trascender o tempo propio e mergullarse nun tempo “extranxeiro”, extático ou imaxinario, pode dicirse que o home moderno conserva aínda certos residuos dun “comportamento mitolóxico”.

(MIRCEA ELIADE, Mito e Realidade)

“Se consideramos o mito no que ten de vivo, non se trata dunha explicación destinada a satisfacer unha curiosidade científica, senón un relato que fai revivir unha realidade orixinal e que responde a unha  moi fonda necesidade relixiosa, a aspiracións morais, a coaccións e imperativos de orde social, e mesmo a esixencias prácticas.

Nas civilizacións primitivas o mito desempeña unha función indispensable: expresa, realza e codifica crenzas; salvargarda e impón os principios morais; garante a eficacia das cerimonias rituais  e ofrece regras prácticas para o uso do home.

O mito é , entón, un elemento esencial da civilización humana; lonxe de ser unha fábula, é, polo contrario, unha realidade vivinte á que non é posible deixar de  recorrer, non é de ningún xeito unha teoría abstracta  ou un desfile de imaxes, senón unha verdadeira codificación da relixión primitiva e da sabiduría práctica. (….)

A castración de Urano por Saturno

Todos estes relatos son para os indíxenas a expresión dunha realidade orixinal, maior e moito máis chea de sentido que a actual, e que determina a vida inmediata, as actividades  e os destinos da humanidade. O coñecemento que o home ten desta realidade revélalle o sentido dos ritos e dos preceptos de orde moral, ó mesmo tempo que a maneira de cumprilos.”

(B. MALINOWSKI, Myth in Primitive Psycology (1926; reproducido no volume Magic, Science and Relixion, Nova Iorque, 1955, pp. 101-103)

“Nos primeiros tempos, os inmortais que habitan as mansións olímpicas, crearon unha dourada estirpe de homes mortais. Viviron aqueles na época en que Cronos reinaba no ceo. Vivían como deuses, co corazón libre de preocupacións, sin fatigas nin miserias; nunca lles chegaba a vellez desprezable, senón que, sempre con igual axilidade nas pernas e brazos, se recreaban con festas, alleos a calquera tipo de males. Morrían como mergullados nun sono; eran ricos en alegrías; o campo fértil producía espontaneamente fermosos e abundantes froitos. Eles, contentos e tranquilos, alternaban faenas e deleites. Eran ricos en rebaños e entrañables ós deuses benaventurados.”

HESIODO, Traballos e Días, vv. 109-126

O ESPÍRITO DA ÁRBORE, MORTE E RESURRECCIÓN DE ATTIS



“Vexetación, amor e festas, os tres elementos únense e confúndense, os tres compleméntanse, e os vexetais pasan a ser símbolos amorosos e os amores pasan a ser símbolos do esplendor vexetal.”

Julio Caro Baroja

Maio en Laza (Ourense). Fot. José M. Otero

É costume o último día de abril ou o primeiro de maio en moitos lugares de España e tamén en gran parte de Europa erguer na praza da vila unha árbore, ben adornada,  chamada maio.

A crenza da influencia dunha determinada árbore, do espírito arbóreo, sobre o home ou os animais domésticos, as colleitas, a vida cotiá é común a toda Europa, pero esta influencia atribúeselle especialmente á árbore de maio, e as figuracións que teñen que ver con el, aínda que non en todas partes se celebren o primeiro de maio senón ao longo de toda a primavera. Esta similitude fainos pensar que algunhas festas que os antigos gregos e romanos celebraban durante a primavera son en moitos aspectos as mesmas que aínda hoxe seguen tendo vitalidade, e, en moitos aspectos, desfiguradas por un proceso claro de cristianización.

Exemplos estudados por Mannhardt e Frazer, permiten pensar que un espírito, da vexetación  ou propio da primavera, se  concibe baixo tres formas:

1. Baixo forma humana: rapaza, rapaz, moneco.

2. Baixo formal vexetal : árbore, ramallo, flor

3. Forma humana combinada con vexetal: árbore, ramallo, flor + moneco ou persoa

Árbore de maio na praza do Concello de Laza. Fot. José M. Otero

Parece evidente que as festas de Attis, tal como se celebraban no imperio romano, tiñan semellanza coas que se celebran o primeiro de maio, a procesión coa árbore adornada de fitas de cores ten que ver coa procesión dos adoradores frixios, aínda que esta se celebrase no equinocio da primavera, data que coincide coa a que certos grupos cristiás pensaban que morrera Cristo e na que os devotos de Attis afirmaban que este morría e resucitaba. O mesmo día do equinocio talábase un pino que se conducía ao templo de Cíbele, era o rito do “arbor intrat”.  Un rito semellante pódese apreciar na procesión do Eirésionè, aínda que esta era un ritual da colleita.

Algún estudioso, como Leopold von Schroeder, pensa que a condución e colocación da árbore de maio, ao que se considera fertilizante, é no vello ritual indoeuropeo, entre as festas da vida, nas que se honraba o sol e a auga, un dos rituais máis típicos. Do mesmo xeito que as bodas de maios e maias corresponderían a este vello ritual das festas da vida renacida.

Eva e Adán en Laza. Maia moza, Adán vello, antítese vital. Fot. José M. Otero

Sería unha tentación ligar os matrimonios dos maios co matrimonio da raíña de Atenas con Dionisos, pero estas representacións abundan ao longo de Europa e tamén noutros continentes. É probable que os rituais antigos de matrimonio e todos os de carácter folklórico se deriven dun culto primitivo que consistía na representación do matrimonio das divindades ou númemes da vexetación.

POEMA LXIII de CATULO

CATULO LXIII (Pica AQUI para escoitar

http://www.ivoox.com/playerivoox_ee_182415_1.html

PARA SABER MÁIS: PICAR EN CADA UN DOS ARTÍCULOS QUE SEGUEN:

1. As festas de Attis e Cibele en Roma

2. MAIO en LAZA

3.TRAZOS DE TEATRALIDADE NA FESTA DA SANTA CRUZ EN LAZA

4. UNHA LECTURA SIMBÓLICA

PRIMAVERA: A SOBERANÍA DA VIDA

É a hora de coroar a cabeza de mirto e flores. A pálida morte pisa co mesmo pé as chozas dos pobres e os palacios dos ricos. A teima da vida breve néganos toda esperanza.

( Horacio, Odas, 1, 4)

Toudouze Edouard (1848-1907) Crédit photographique : (C) MBA, Rennes, Dist. RMN / Adélaïde Beaudoin Période : IIIe République (1870-1940) (période) Date : 1872

Aeneadum genetrix, hominum divomque voluptas,
alma Venus, caeli subter labentia signa
quae mare navigerum, quae terras frugiferentis
concelebras, per te quoniam genus omne animantum
concipitur visitque exortum lumina solis:
te, dea, te fugiunt venti, te nubila caeli
adventumque tuum, tibi suavis daedala tellus
summittit flores, tibi rident aequora ponti
placatumque nitet diffuso lumine caelum.
nam simul ac species patefactast verna diei
et reserata viget genitabilis aura favoni,
aeriae primum volucris te, diva, tuumque
significant initum perculsae corda tua vi.
inde ferae pecudes persultant pabula laeta
et rapidos tranant amnis: ita capta lepore
te sequitur cupide quo quamque inducere pergis.
denique per maria ac montis fluviosque rapacis
frondiferasque domos avium camposque virentis
omnibus incutiens blandum per pectora amorem
efficis ut cupide generatim saecla propagent.
quae quoniam rerum naturam sola gubernas
nec sine te quicquam dias in luminis oras

[Nai dos descendentes de Eneas, pracer de homes e deuses, vivificadora Venus: debaixo da bóveda do ceo multiplicas os peixes do mar e fecundas as terras frutíferas; grazas a ti todo animal é concibido. Cando ti chegas, foxen os nubrados, dáche suaves flores a terra, as chairas do mar contigo rin, e brilla con luz intensa o claro ceo. Na hora que a galana primavera descobre a súa presencia e o Favonio desatado robustece o seu fecundo alento, as lixeiras aves cantan a túa benvida, deusa, porque co amor traspasaches os seus peitos: polos alegres prados gozan os gandos acesos, prendidos do feitizo das túas grazas morren todos os seres por seguirte a onde queres conducilos, deusa. Nos mares e nas serras, nos bosques frondosos das aves, no medio dos ríos desbordados e dos campos que verdecen, enchendo os seus peitos de brando amor, fas que as especies se propaguen. Soberana da natureza, non hai sen ti disfrute da beleza.]

LUCRECIODa natureza das cousas. 1, 1 e ss.

Aleksandr Glazunov: The Spring, Op.34 Part 1


FAENAS E DELEITES PARA O NOVO ANO


“Nos primeiros tempos, os inmortais que habitaban as mansións olímpicas crearon unha dourada  estirpe de homes mortais. Existiron aqueles na época de Cronos, cando reinaba no ceo.

Vivían como deuses, co corazón libre de preocupacións, sen fatigas nin miserias, non sentían a ameaza sobre eles da  despreciable vellez, senón que, sempre coa mesma vitalidade en pernas e brazos, recreábanse con festas, alleos a calquera clase de males.

Morrían como sumidos nun sono; poseían todo tipo de alegrías, o campo fértil producía espontaneamente fermosos froitos e en abundancia.

Eles contentos e tranquilos alternaban as súas faenas  con numerosos deleites. Eran ricos en rabaños e entrañables ós deuses benaventurados.

HESÍODO, Faenas e Días

O desexo de recuperación ó longo do 2011, mesmo imaxinaria, da hesiódica Idade de Ouro para os meus lectores  e os meus amigos que, nestes dous anos e medio de existencia desta bitácora, me fixeron máis de 25.000 visitas e me honraron coa súa lealdade, a súa crítica e o seu recoñecemento.

ADESTE, FIDELES


AS SATURNAIS, BÁLSAMO PARA O INVERNO

Saturnais (17-23 de decembro): contra a represión, libertinaxe

Escribía Hesíodo en Os Traballos e os Días que durante a Idade Dourada a terra producía a man chea, non había guerras, so concordia, ninguén se afanaba por facerse rico, polo que todo o mundo vivía feliz e contento. A escravitude e a propiedade privada eran conceptos descoñecidos, todos os homes dispoñían en común do que a natureza regalaba.

Lucas Cranach. A Idade de Ouro. Imaxes Google

Saturno, deus da agricultura e a sementeira, viviu na terra como un rei da Italia agreste dos primeiros tempos e conseguíu coa súa bondade que aquelas xentes rudas e disgregadas se agrupasen, e como isto non era pouco, del aprenderon os segredos da agricultura e a lei como garantía de convivencia. Saturno foi o portador da felicidade  da Idade Dourada para as terras italas. Pero chegou o día en que este bo deus desapareceu de forma inesperada, pero non a súa memoria, pois os homes agradecidos contruíron templos, e moitas colinas e sitios elevados de Italia levaron o seu nome e na súa honra celebráronse a festas Saturnais, que tiñan lugar no último mes do ano, ligadas á temporada agrícola: sementeira ou colleita.

Les Saturnales ou l'Hiver. Callet Antoine-François (1741-1823). Fot.R.M.N

Polos testimonios que nos deixaron os escritores antigos, enchentes, borracheiras, libertinaxe, calquera maneira de dar co pracer son as trazas que definen esta celebración.

Durante  sete días, desde o 17 de decembro ata ó 23, en todas as casas, rúas e prazas de Roma lembrábase a liberdade que reinaba nos tempos de Saturno concedendo ós escravos a licencia de sentar á mesa dos amos, inxurialos, emborracharse con eles, sen que o amo puidese facerlles o máis mínimo reproche. Por un tempo quedaba abolida a discriminación social: non hai escravos, todos se comportan como os homes libres. En todo caso eran os señores os que servían ós escravos. Esta inversión de papeis chegaba a tal extremo que cada familia era un escenario burlesco no que lei e moral quedaban agochadas nun recuncho, para non perturbar aquel gozo de efímera liberdade.

Normalmente o estoupido de forzas reprimidas dexenera en orxía ou en rebumbio extravagante, xa que as paixóns máis escuras atopan a saída que se lle nega na tranquila e xuizosa vida ordinaria.


OS LUMES DO SOLSTICIO

Nun libro de mitoloxía do século XIX, falando de fogueiras e lume sagrado, relaciónanse os rituais de San Xoán cos das festas de Pales:


“ Isto ( o lume) usábase moito na antiga Roma nas festividades de Pales, deusa dos pastores, que se celebraban o primeiro de maio e chamábanse Palilia. Nesta festividade os pastores facían fogueiras de palla ou de feno, e brincaban por enriba delas, e con esta cerimonia crían que quedaban limpos e absoltos de culpa, como o dixo Marco Varrón….”:

Todo lo purga el fuego, y su viveza
al metal le acrisola su maleza.

Fête à Palès, ou l'Eté Auteur : Suvée Joseph Benoît (1743-1807) Crédit photographique : (C) RMN / Gérard Blot

Luego por las hogueras encendidas
de paja gritadora des el salto
con pie ligero, y piernas extendidas.

Ovidio ( Fastos, IV, 727 ss.) invoca á deusa Pales, para que o inspire na creación do poema, argumentando que vai cantar ritos pastorís nos que ten experiencia personal:

Alma Pales, faveas pastoria sacra canenti,
prosequor officio si tua festa meo.
certe ego de vitulo cinerem stipulasque fabales
saepe tuli plena, februa tosta, manu;
certe ego transilui positas ter in ordine flammas,
udaque roratas laurea misit aquas.

[Alma Pales, axuda a quen canta os rituais dos pastores,/ se describo a túa festa coa miña arte./ Certo, eu levei moitas veces nas palmas das mans a cinza do vitelo/ e os talos de fabas, restos aínda  quentes do sacrificio ./ Certo, eu brinquei tres veces sucesivamente as chamas que se apagaban ,/ e esparexín con loureiro mollado pingas de auga.]


Ovidio segue describindo con minuciosidade romana os distintos ritos da festa, pero esquece o fundamental, tentar explicar a orixe dos rituais; a deusa non se mostrou condescendente co poeta neste obxectivo.

De todos os xeitos a etnografía aportounos algunhas: o fogo é un elemento purificador, polo que quen pase por riba del quedará purificado; outra, que os antigos xa que tiñan conciencia de que o lume e a auga, dous principios contrarios, eran imprescindibles para a vida, xuntaron os dous nun mesmo ritual preservativo para acadar maior eficacia., ou tamén porque a auga e o lume son causa de vida e morte para o home.

Se sistematizamos todo o que conta Ovidio poderemos dar cos paralelismos que ofrecen as Palilia e as festas de San Xoán:

Fogueira de San Xoán

1. FOGUEIRAS:

a. criase que se  pasaban por enriba delas os animais domesticos quedaban a salvo dos lobos.

b. o mesmo se o facían os homes.

c. para ser eficaz o rito había que repetilo tres veces

d. ao saltar había que facer a petición que máis lle convise a un.

e. queimábanse algunhas herbas

2. ENRAMADAS.

a. enramadas penduradas nas paredes .

b. grinaldas nas portas

3. HERBAS: o loureiro dos sacrifios.

Herbas de San Xoán

4. AUGAS:

a. en lustracións especiais e aspersións de altares

b. en lustracións de animais domésticos

5. ORACIÓNS: había que pronuncialas ao saltar sobre a fogueira, mirando ao oriente e metendo os dedos na auga pura.

A relación entre as dúas festas, Palilia e San Xoán, xa se estableceu no século XVI, pero tamén os investigadores modernos insisten nela. Só dan cun problema: o feito de que non coinciden nas datas dos meses, hai entre elas dous meses de diferencia, pero non parece un atranco insalvable, xa que ao longo da primavera detéctanse festas nas que se acenden fogueiras, pendúranse enramadas, como en Laza ou Oimbra por falar de espazos preto de nós. Serían pois rituais de estación que rematarían co solsticio.

Fachucos en Laza. Ourense

ESTAMPAS MITOLÓXICAS PARA O MUNDO DE HOXE

“O ego humano pode sentirse arrebatado a experimentar atributos divinos, pero só a costa de pasarse e caer no desastre.”

J.L. Henderson.

La Chute d'Icare : Saraceni Carlo (1585-1620), Veneziano (dit). RMN

“Advírtote, Ícaro, de que debes voar seguindo un itinerario prudente, para evitar que as ondas fagan pesadas as plumas se vas demasiado baixo, e que o lume as faga arder, se demasiado alto: voa entre ambos extremos. Ven sempre detrás de min.”


OVIDIO, Metamorfosis, VIII, 183 ss.


Pero Ícaro, atraído pola paixón de dominar o ceo como un novo deus, ousou ver o mundo desde moito más arriba do que a un mortal lle estaba permitido. Ícaro desoe a experiencia, non entende de afectos nin a onde chega o amor de pai. A sensación do home que voa é o descubremento da liberdade polos camiños do ceo. Imposible renunciar a chegar máis alto, desafiando as leis da física. A veciñanza da fogueira do sol abranda a cera que armaba as plumas do enseño paterno. Ver os mortais desde o alto, como un soberano, era a culminación dun sentimento indescriptible de poder.

A cera derrétese: axita el o brazos espidos, e xa sen alas, bate en van no aire e vai caer no fondo do mar azul.

Paradigma da prevención grega contra os excesos, a desmesura, a hybris (ὕϐρις). A secuencia narrativa é breve, humilde, simple: a felicidade pracenteira de sentirse o dono do espazo dos deuses, verse o señor do vento, para rematar nun batecú mortal.

Mírade o mundo: miles de Ícaros rebolando polos ceos, descontrolados, como nunha película de terror, a piques de ser engulidos polo remuíño azul da economía global, víctimas dos seus propios excesos, gritando o nome de quen lle deu as alas para ser libres, non para alcanzar o sol.



ZODÍACO: A MITOLOXÍA NA ESFERA CELESTE

DE LOS DOCE SIGNOS DEL ZODÍACO

Zodíaco.Les Très Riches Heures du duc de Berry. Fot. RMN

Los doce signos por dó el sol camina

ofrecen una serie peregrina

de ficciones brillantes e ingeniosas,

que en astros transformaron varias cosas.

Es pues de tales signos el primero,

de Frixo y Hele el célebre carnero;

en el signo segundo, un toro hermoso

de Europa acuerda el robo escandaloso.

Cástor y Pólux forman el tercero,

luego siguen de Juno el cáncer fiero,

y el león espantoso de Nemea,

Calendario romano. Fot. RMN

y la que huyó del mundo triste Astrea (Virgo),

y de la justa diosa la balanza,

y el escorpión, que acuerda la venganza

de la casta Diana; y el cuitado

por la fatal saeta traspasado.(Sagitario)

Al cual sigue la cabra de Amaltea,

y el que es llevado al cielo porque sea

de Jove y de los dioses el copero; (Aquario)

y los dos peces, en lugar postrero,

en los que Venus con el hijo huía

cuando el fiero Tifón la perseguía.

Compendio de mitolojía ó Historia de los Dioses y Héroes Fabulosos. Barcelona 1928


Taurus. Fot. RMN


PARA MELLOR ENTENDER: POLO SENDEIRO DAS ESTRELAS

PICAR AQUÍPOLO SENDEIRO DAS ESTRELAS