MAXIA, REALISMO E RISA NO TEATRO ROMANO

 


 

 

Nas bancadas estala ás veces unha violenta protesta, porque eses inmensos lugares de reunión, nos que a elite se codea co pobo e o adula, non perden nunca unha función política. Emperadores e maxistrados sondean a súa popularidade diante dun público revoltoso e exixente

                      Roger Hanoune e John Scheid. La Roma Antigua

Aristócratas, cabaleiros, plebeios, soldados e escravos, homes e mulleres viven  a resaca dos ludi na honra de Flora culminados o día 3 de maio. Corre o ano 212 a. C, pero podería ser tamén os 202, cando aínda fumegaban os cadáveres do exército cartaxinés nas chairas de Zama. As prostitutas romanas exhibíranse en danzas lascivas, completamente espidas polas rúas de Roma. Os habitantes da Urbs aínda no acabaran de recuperarse dos grandes desastres da segunda Guerra Púnica e vivían os pesadelos da pantasma de Aníbal. Pero é primavera, retornan de novo as forzas da fecundidade,  ninguén se atrevería a prohibir un espectáculo tan carnal e luxurioso polo medo de que o ano resultase estéril.

Máscaras teatro. Mosaico. Museos Capitolinos. Roma. Fot. José M. Otero

Desde agora non se conciben en Roma ludi sen representacións teatrais. Plauto elabora todo o seu teatro nos días máis sombríos da segunda Guerra Púnica. Polo imaxinario do teatro plautino pululan comerciantes enriquecidos, prostitutas insaciables, mozos que devoran o patrimonio familiar con desenfreada luxuria, escravos espabilados que colaboraban desinteresadamente, vellos ilusos fuxidos de esposas agobiantes e carcamales… pero a atmosfera escénica era grega, porque dificilmente se toleraría un retrato vivo da vida social romana do momento, nin tampouco alusións políticas satíricas ao estilo de Aristófanes na Atenas de Pericles.

Frons scenae do teatro de Mérida. Fot. José M.Otero

As feridas psicolóxicas de calquera guerra requiren para ser curadas dun tratamento que conxugue  con maestría a partes iguais maxia e realismo. Esa medicina socialmente necesaria elabórase con enxeño na alquimia do laboratorio teatral.

O teatro é un universo encantado, donde a moral cotidiana campa con liberdade, porque non hai regras que a conteñan. Os espectadores vense transportados a un mundo onde non hai nada imposible, nel a natureza renuncia ás leis máis elementais: todo resulta un milagro, unha explosión de xúbilo colectivo, risa liberadora.

O pobo quere deseperadamente que o soño se torne realidade, dá o mesmo como sexa o soño: cruel, indecente, voluptuoso, magnífico, poético. E este desexo ha ser colmado, porque, de non ser así, o maxistrado responsable será víctima dunha sonora e interminable pitada que abrirá a tumba na que durmirán eternamente as aspiracións dunha longa carreira política.

https://www.facebook.com/video/embed?video_id=10200114151558836

Anuncios

VIÑO E PENAS NAS LUPERCAIS (LECTURA)

Adde merum vinoque novos compesce dolores [Sirve un bo viño, afoga en viño as penas recentes] Tib. I, 2

Acúdeme, lúcido Baco, ( xa teñas sempre

a  vide do delirio, xa leves  as sens cinguidas de hedra).

Libérame da miña dor ti mesmo cunha copa chea de vida:

A cada paso o amor  claudica vencido polo viño.

Amable criatura, reborden de viño xeneroso as copas

e sírvenos  Falernos con man espléndida.

Ide lonxe, penosa estirpe de coitas, ídevos amarguras:

que brille, montado nos seus cabalos brancos, o sol Apolo.

…….

Nada me preocupas xa, Neera (1),

que sexas feliz, e luminoso o teu destino.

…………..

Chega, despois de moitos días, a calma.

 

(1) ¿Neera= a poetisa Sulpicia? En todo caso, a muller do enigmático Lígdamo, posible autor do poema. Exemplificación do tipo de muller de familia noble: provocativa, amante das riquezas, fermosa e desleal, que pretende dominar o mundo cos seus encantos, pero que a fin só consegue a fama grazas ós versos do poeta.

TIBULO, Carmina, (Corp. Tib.) III, 6, 1-8 , 29-30 e 32

TIBULO (PDF)

O FORO, ESPAZO DE CIDADÁNS

EXERCER DE CIDADÁNELIXIR, LEXISLAR, XULGAR

“Na Roma republicana, o Foro non estaba destinado exclusivamente ás actividades oficiais era tamén un centro comercial bordeado polo norte e polo sur de tendas. As máis antigas eran as do sur (tabernae veteres) instaladas de tal xeito que podían evitar o sol do verán. Estas tendas eran  propiedade do Estado que as alugaba ós comerciantes,  especialmente carniceiros. Máis tarde foron cedidas ós cambistas que realizaban operacións de banca. Os antigos carniceiros ocuparon a banda norte do Foro (Tabernae Novae)….O Foro estaba cruzado pola Vía Sacra, que as procesións seguían para dirixirse do Coliseo ó Capitolio, e esta Vía Sacra primitiva penetraba na praza entre os dous templos mais venerables da cidade, o templo de Vesta e a Regia. Remataba no Clivus Capitolinus….. “

Pierre Grimal en La Civilización Romana.

O Foro Romano desde o Tabularium

A civilización romana, igual  que a grega, fundaméntase na sociedade urbana. Todo aquel romano que desempeñaba un papel importante na política ou na administración do estado residía en Roma. Os homes só se senten eles mesmos na cidade e non  só polas rúas atestadas de xente anónima senón polas comodidades materiais, baños públicos, polos edificios públicos que espertan a admiración de residentes e visitantes. Preguntábase Pausanias se se lle podía chamar cidade a un lugar que non ten edificios públicos, nin ximnasio, nin teatro, nin praza, nin traída de auga, nin casas dignas onde vivir. O romano só se sente de verdade na casa se está na cidade: na cidade atópase como nun  fogar colectivo.

Reconstrución do Foro Romano. Peter Connolly.

O romano libre é principalmente un cidadán. Segundo este ideal, a soberanía pertence ao conxunto de cidadáns (“cives”) que forman a “civitas”. A profesión de cidadán exércese: lexislando, elixindo e xulgando.  O Foro será o espazo da cidade concibido para dar resposta a natureza do poder político que emana deste ideal de soberanía.

En Atenas a ágora, o mercado, era o centro político e xudicial da cidade: edificios públicos e tribunais, tendas e postos de comerciantes, a fonte onde as mulleres acudían cada mañá a por auga, a facer a colada, a palicar. Nos soportais ou estoas, pechábanse os tratos, reuníanse os amigos e expoñían as súas ideas os filósofos.

A relixión da colectividade cívica celébrase nas prazas, diante dos templos, baixo a autoridade dos maxistrados e sacerdotes públicos. En Roma ningunha actividade estaba á marxe da relixión.

O foro romano, inspirado na ágora, era o centro de todas as actividades cívicas:

  • Política:

Curia (K): para reunión do Senado

Comitium: espazo entre a Curia e o arco de Septimio Severo onde tiñan lugar as reunións para a elección de maxistrados

Rostra(E): tribuna de oradores

Arcos triunfais:  Tito, Septimio Severo.

  • Xudicial:

Basílicas: Iulia (D), Emilia (J), Maxencio

  • Comercial:

Basílicas: Iulia, Emilia, Maxencio.

REGIA
  • Relixiosa:
Templos: Xúpiter Capitolino, Saturno, Concordia (B), Dióscuros (F), Antonino e Faustina, Divino Iulio (G), Vesta (H), Divino Rómulo,  Venus e Roma;  en Foros Imperiais: Venus, Marte Vingador.
  • Social:

Basílicas: reunións públicas: Iulia, Emilia, Maxencio

Panorámica do Foro Romano. Fot. Google

Para entender o sentido do FORO na visión do mundo dos romanos debes completar o CUESTIONARIO que ten como referencia o vídeo que explicamos na clase: ROMA: ESPAZOS URBANOS PARA A VIDA CÍVICA.

PICA AQUÍ E DARÁS CO DOCUMENTO EN pdf.

FORO DE TRAXANO

POST EN PDF PARA IMPRIMIR o foro ESPAZO DE CIDADÁNS 

A GRAN CEA: UNHA FUNCIÓN MÁXICA

 Para os antigos romanos a comida era unha gran festa na que se mesturaban en doses semellantes o sagrado e o profano. Os deuses estaban presentes e protexían a casa, o fogar, desde o centro da mesa. Así as cousas a mesa era un lugar sagrado, o fogar simbólico, a redor da cal se xuntaba toda a familia. A súa función era soster os alimentos, por iso para os antigos a mesa era o símbolo da terra fecunda, da terra que alimenta.  O comedor, deste xeito, adquiría un valor cósmico, a mesa ocupaba o centro do comedor, da mesma maneira que a terra, para eles, ocupaba o centro do universo. O comedor, presidido polos deuses lares, espazo pechado, é, como tal, un lugar sagrado, un círculo máxico  purificador  que aílla do resto do mundo.

A comida era un rito e polo tanto o convidado víase na obriga de respectar as regras do ritual: entrar no comedor co pé dereito (o esquerdo sería sinistro) e cunha roupa adecuada, unha túnica frouxa sen cinto, que viña a ser como o vestido de festa. A ausencia de cinto ou cíngulo era fundamental; o convidado non podía levar sobre el nada que atase, xa que o nó evocaba o círculo pechado, de presenza nefasta, nada debe interromper a corrente máxica  que flúe polo universo do banquete no que se participa.  O comensal debía tamén deixar os seus zapatos na porta porque tiñan lazos e nós e  igualmente desfacerse dos aneis; o círculo pechado igual que os nós impedían a comunicación máxica dos espíritos.

O obxectivo último do convite era reconciliarse cos deuses. As flores e perfumes protexían  contra os sortilexios e as forzas malignas. Exparexíase o chan especialmente con verbena, porque a verbena ten a propiedade de facer que as comidas sexan máis alegres, pero especialmente polo seu valor purificador. Tamén se recorría con frecuencia á flor do azafrán, xa para facer coroas, xa para mesturar no viño. O cheiro do azafrán era un bo antidoto contra a borracheira e procuraba un doce sono a quen desmedidamente sucumbise á tentación de beber.

Todo ten unha función máxica  e unha razón de ser relixiosa. Era importante o número de convidados, tres como mínimo, para igualar o número das Grazas, e nove, como máximo, para non superar o das Musas, Era obrigado evitar o número par, era un mal presaxio. Quen rematase de comer o último non casaría e quen se erguese primeiro corría o risco de morrer durante o ano. 

Toda a comida xiraba a redor da cifra simbólica tres: compoñíase de tres partes, entremeses, platos fortes (tres) e sobremesa. Cando chegaba o momento da diversión había que beber tres ou nove copas.

A estas supersticións engandíanselle outros tabús: evitar derramar o saleiro, presaxio de morte, ou pinchar a carne coa punta do coitelo, porque pensaban  que deste xeito se fería ós mismísimos mortos. Estaba prohibido falar de temas tristes, pero tamén permanecer calados (nin o un nin o outro). Se alguén falaba dun incendio había que espallar auga por debaixo da mesa inmediatamente para apagar o lume simbolicamente e afastar o mal presaxio. Se se servía ovos pasados ou caracois, era preciso machicar as cascas para que ningún malfadado as empregase  en maleficios contra os comensais. Estas supersticións sobreviviron á civilización romana e moitas delas a nós sonnos familares

SATURNAIS OU A LIBERDADE LICENCIOSA

Escribía Hesíodo en Os Traballos e os Días que durante a Idade Dourada a terra producía a man chea, non había guerras, so concordia, ninguén se afanaba por facerse rico, polo que todo o mundo vivía feliz e contento. A escravitude e a propiedade privada eran conceptos descoñecidos, todos os homes dispoñían en común do que a natureza regalaba.

Lucas Cranach. A Idade de Ouro. Imaxes Google

Saturno, deus da agricultura e a sementeira, viviu na terra como un rei da Italia agreste dos primeiros tempos e conseguíu coa súa bondade que aquelas xentes rudas e disgregadas se agrupasen, e como isto non era pouco, del aprenderon os segredos da agricultura e a lei como garantía de convivencia. Saturno foi o portador da felicidade  da Idade Dourada para as terras italas. Pero chegou o día en que este bo deus desapareceu de forma inesperada, pero non a súa memoria, pois os homes agradecidos contruíron templos, e moitas colinas e sitios elevados de Italia levaron o seu nome e na súa honra celebráronse a festas Saturnalia, que tiñan lugar no último mes do ano, ligadas á temporada agrícola: sementeira ou colleita.

As saturnais ou o inverno. Fot.  RMN

Polas testemuñas que nos deixaron os escritores antigos, enchentes, borracheiras, libertinaxe, calquera maneira de dar co pracer son as trazas que definen esta celebración.

Durante  sete días, desde o 17 de decembro ata ó 23, en todas as casas, rúas e prazas de Roma lembrábase a liberdade que reinaba nos tempos de Saturno concedendo ós escravos a licencia de sentar á mesa dos amos, inxurialos, emborracharse con eles, sen que o amo puidese facerlles o máis mínimo reproche. Por un tempo quedaba abolida a discriminación social: non hai escravos, todos se comportan como os homes libres. En todo caso eran os señores os que servían ós escravos. Esta inversión de papeis chegaba a tal extremo que cada familia era un escenario burlesco no que lei e moral quedaban agochadas nun recuncho, para non perturbar aquel gozo de efémera liberdade.

Normalmente o estoupido de forzas reprimidas dexenera en orxía ou en rebumbio extravagante, xa que as paixóns máis escuras atopan a saída que se lle nega na tranquila e xuizosa vida ordinaria.

OS DEUSES DA ESTIXIA NON SON AVAROS

PARENTALIA E FERALIA: A MEMORIA DOS MORTOS NA ANTIGA ROMA



Columbarios de Vigna Condini. Roma

En Roma a festividade  na que se celebraba a memoria dos antepasados mortos, Parentalia, comezaba nos idus de febreiro (13) e culminaba coas Feralia o día 23. Ovidio describe polo miúdo en Fastos, 2, 533-540 o ritual funerario: nas tumbas despois de colocar coroas ofrecían pan, viño e un chisco de sal.

Est honor et tumulis, animas placare paternas,/parvaque in exstructas munera ferre pyras./Parva petunt manes: pietas pro divite grata est/munere;non avidos Styx habet ima deos./ tegula porrectis satis est velata coronis/ et sparsae fruges parcaque mica salis,/ inque mero mollita/Ceres violaeque solutae: /haec habeat media testa relicta via.

[É sinal de respecto aplacar as almas dos nosos pais e levar/ pequenas ofrendas ás tumbas e tamén ás piras que se lles erixen/ Os manes piden pouco. É agradecida a piedade en vez dunha abundante/ ofrenda. A  Estixia sin fondo non ten deuses avaros./ É de abondo unha tella cuberta cunha ofrenda de flores,/ e froitos espallados e un chisco de sal, pan abrandado en viño e pétalos de violeta:/ que os garde unha vasilla de barro deixada no medio do camiño]

O día 22 de febreiro  remataban ás festas Parentalia coa celebración das Caristia ou Caram Cognitionem, que eran un solemne banquete de toda familia en honor dos mortos.

Os Cristianos ó principio  aceptaron as festas en honor dos mortos, respetando estas mesmas datas, pero o proceso de cristianización do mundo celta, obrigou, por sentido práctico e a eficacia da mensaxe doctrinal, a trasladar esta celebración ós primeiros días de novembro.

O triunfo da morte.(1562). Brueghel O Vello

Os druidas, sacerdotes celtas, crían en efecto que, esa noite, Saman, o señor da morte, provocaba o exército dos espíritos malignos. Os druidas prendían entón grandes fogueiras, co obxecto de afastar as incomodas Sombras.

Entre os antigos celtas, Halloween era a última noite do año, noite máxica de pantasmas e bruxas pero tamén  de presaxios na que os espíritos da morte visitaban as  moradas dos vivos.

A conquista romana da gran Gran Bretaña, favoreceu que Halloween se enriquecese con elementos da festa da colleita, POMONALIA, celebrada o 1 de novembro en honor de Pomona, deusa dos froitos e das árbores.

Vertumno e Pomona. Fot. RMN

Sobreviven vestixios da festa romana da colleita no costume, habitual nos Estados Unidos e Gran Bretaña, de facer xogos utilizando froita, ou mesmo en Galicia na festa do Magosto.

Os romanos elaboran crenzas particulares arredor dos mortos e da morte, pero non se lles pasaba pola cabeza que os mortos acudisen a ver e cheirar o perfume das flores que deixaban nas súas tumbas.

A cuestión do máis alá, da inmortalidade, era unha preocupación allea, como para o home de hoxe: os epicúreos non crían nela, os estoicos, non demasiado, e a relixión oficial pecaba dun ríxido formalismo como para dar resposta a preguntas esenciais. Para o común da xente a morte era o mesmo que a nada, un soño eterno; o que relataba o imaxinario colectivo sobre a supervivencia das Sombras non máis que un conto de medo.


É distinto o sentimento que lles produce a morte, o medo dos moribundos non tanto ós castigos mitolóxicos como ó castigo dos deuses xustos, providentes e vingadores. Así cabe deducir deste texto de Valerio Máximo:

Este malvado morreu pensando nas súas perfidias e na súa ingratitude; a súa alma atópase como despelexada por un verdugo, porque sabía que os deuses do ceo ós que odiaba o ían entregar ós deuses subterráneos que o execrarían.”

Por iso os epitafios, os ritos e a arte funeraria se encargan de espallar ideas consoladoras que calmen a axitación e a angustia da hora da morte, insistindo nas súas representacións da vida como viaxe, a morte como descanso despois dunha longa viaxe, a vida como a carreira de carros no circo, a permanencia no espazo indeciso dos lindeiros entre a vida e o soño. A tumba é a morada eterna na que todo se prolonga despois de que todo remata.


A VISIÓN VIRXILIANA DO OUTRO MUNDO

A ARQUITECTURA DOMÉSTICA COMO RESPOSTA Ó MODELO DE FAMILIA ROMANO

Síntome prisioneiro nunha INSULA se non podo ver por riba da miña cabeza un anaco de ceo. Durante o día o que boto de menos é a luz do sol. Pola noite, as estrelas. Por outra parte, os deuses parecenme máis próximos cando vexo as súas imaxes sobre o larario, se se trata do lume, un lume de verdade, do que a chamas saian ó ceo, e non dun braseiro que emana so un destello vermello. Ademáis, sinto predilección polas casas que teñen atrium (DOMUS) por outras razóns. Non só son máis espaciosas que as outras, senón porque responden mellor á idea que me fago da familia. As DOMUS presérvannos a continuidade…. aínda que os mortos queden reducidos a cinza nunha pira nas aforas da cidade, as súas imaxes, máscaras de cera, que manteñen certos trazos deles no momento mesmo da súa morte, quedan depositadas no que fora o seu cuarto, o tablinum….  Esas máscaras son o pasado e ó mesmo tempo o futuro” 

PIERRE GRIMAL.  L’ Anima Romana. Roma 1998

O proceso de helenización dos costumes e da cultura romana apareceu ben consolidado e definido no século II a.C. Desde sempre o romano sentiu un atractivo polo grego, aínda que non na medida en que sucedeu a mediados no século III a.C.: os deuses romanos identificáranse cos gregos, algún que outro romano chegou a falar grego, a arte romana comezou a facerse grande á sombra da grega.

 

Mérida, domus do Mitreo. Fot. José M.Otero

O empurrón definitivo xa se dera no século III a C. cando aparecen as primeiras obras de literatura en latín baixo o modelo grego e a escolarización  se dá en ambas linguas. O saqueo de Siracusa (212 a.C.), segundo Polibio, é o feito que marca o gusto pola arte grega: moitas obras chegaron a Roma. As formas de vida das clases altas entréganse sen rubor á batuta do gusto grego, e a arquitectura doméstica non vai ser menos, a moda grega marca tendencia.

domus que tomaremos de referencia ou casa pompeiana déixanos ver na súa organización arquitectónica dúas partes claramente definidas,  a área social (no espazo preto do peristilum) e a área privada (cubicula, culina, a redor do atrium) fiel retrato da división cultural e mental que supuxo para Italia descubrir no seu propio espazo a beleza e bo gusto do grego.

A mentalidade práctica do home romano xiraba ata agora a redor do que se entendía como NEGOTIUM (atrium/tablinum), nos gregos veñen de descubrir os valores do OTIUM (peristilum).

Esta bipartición arquitectónica responde á necesidade de xuntar no espazo da vida privada unha nova entidade cultural, enriquecedora a todas luces, que do ámbito da vida privada ía a pasar á vida cívica a non tardar.

A parte anterior da domus que permite o acceso directamente desde a rúa a quen visite ó pater familias mantén a estructura da casa etrusca, con dous centros de intereses moi definidos o atrium e o tablinum: é o ámbito do negotium, onde o pater familias celebra os cultos do fogar diante do larario coas imagines maiorum (figuras que representaban os devanceiros da familia), onde os tesouros domésticos,  preto do impluvium (pilón no que se recollía a auga da chuvia), esperan a admiración do hospede que ha de resolver co dominus problemas da vida cotiá na urbe.

A parte interior está articulada polo peristilum, de gusto grego, enriquecida cun xardín no patio. É o lugar do otium, ideal para o repouso, rodeado polos triclinios, salas de estar ou de xuntanza. É o espazo doméstico que acolle as esculturas e os libros e dá paz e tranquilidade a toda a familia.

Pero esta forma arquitectónica non vai ser permanente. Os cambios de mentalidade traen con eles cambios na concepción dos espazos vitais. O descubremento do peristilo como foco de luz dá pé para que o tablinum (o despacho oficial do dominus) se abra para  con maior claridade responder ás novas ideas de comodidade; coa construcción dos acueductos perde sentido o impluvium,  a relixiosidade familiar entra en crise cos novos tempos e a apertura  ás novas culturas polo que o atrium deixa de ser o centro da vida familiar perdendo por tanto a súa razón de ser.

A INSULA é un inmoble urbano rodeado de rúas, a luz entraba por aberturas sobres muros que daban á vía pública e non sobre un patio interior. O trazo esencial que definía a insula era a súa contrucción en altura por pisos, cinco ou seis, ós que se accede por escadas que dan directamente á rúa. Só os tres primeiros pisos están construídos en formigón, ó resto están feitos de materiais lixeiros, para non sobrecargar o edificio, mesmo de madeira. Poden ter un pequeno patio interior (como o que cñecemos por patio de luces) con non moita luz, un pozo e un altar doméstico común.

ARQUITECTURA DOMÉSTICA ROMANA

ESPACIOS PARA LA VIDA  PRIVADA Y LAS RELACIONES SOCIALES

http://static.slidesharecdn.com/swf/ssplayer2.swf?doc=domusvillaeetinsulae-111022060852-phpapp01&stripped_title=arquitectura-domstica-romana-espacios-para-la-vida-privada-y-las-relaciones-sociales&userName=pazinho

VILLAE ROMANAS NA GALLAECIA:

AQUIS ORIGINIS (PDF):

AQUIS ORIGINIS, LOBIOS (OURENSE)(vídeo)

TORALLA ( VIGO) (vídeo)

ESPAZOS PARA A VIDA PRIVADA: MAT. COMPLEMENTARIO(PDF)




O MITO, CÓDIGO DE SABIDURÍA PRÁCTICA

 

UNHA LECTURA PARA ENTENDER A ORIXE DAS COUSAS E A MAXIA DOS INICIOS.

Dificilmente  se pode concibir un ser humano que non sinta a fascinación do “relato”, da narración de acontecementos significativos, do que lles pasou a homes provistos da “doble realidade” das personaxes literarias, que reflicten a realidade histórica e psicolóxica dos membros da sociedade moderna e dispoñen do poder máxico da creación literaria. (….) Mentres subsista o desexo de trascender o tempo propio e mergullarse nun tempo “extranxeiro”, extático ou imaxinario, pode dicirse que o home moderno conserva aínda certos residuos dun “comportamento mitolóxico”.

(MIRCEA ELIADE, Mito e Realidade)

“Se consideramos o mito no que ten de vivo, non se trata dunha explicación destinada a satisfacer unha curiosidade científica, senón un relato que fai revivir unha realidade orixinal e que responde a unha  moi fonda necesidade relixiosa, a aspiracións morais, a coaccións e imperativos de orde social, e mesmo a esixencias prácticas.

Nas civilizacións primitivas o mito desempeña unha función indispensable: expresa, realza e codifica crenzas; salvargarda e impón os principios morais; garante a eficacia das cerimonias rituais  e ofrece regras prácticas para o uso do home.

O mito é , entón, un elemento esencial da civilización humana; lonxe de ser unha fábula, é, polo contrario, unha realidade vivinte á que non é posible deixar de  recorrer, non é de ningún xeito unha teoría abstracta  ou un desfile de imaxes, senón unha verdadeira codificación da relixión primitiva e da sabiduría práctica. (….)

A castración de Urano por Saturno

Todos estes relatos son para os indíxenas a expresión dunha realidade orixinal, maior e moito máis chea de sentido que a actual, e que determina a vida inmediata, as actividades  e os destinos da humanidade. O coñecemento que o home ten desta realidade revélalle o sentido dos ritos e dos preceptos de orde moral, ó mesmo tempo que a maneira de cumprilos.”

(B. MALINOWSKI, Myth in Primitive Psycology (1926; reproducido no volume Magic, Science and Relixion, Nova Iorque, 1955, pp. 101-103)

“Nos primeiros tempos, os inmortais que habitan as mansións olímpicas, crearon unha dourada estirpe de homes mortais. Viviron aqueles na época en que Cronos reinaba no ceo. Vivían como deuses, co corazón libre de preocupacións, sin fatigas nin miserias; nunca lles chegaba a vellez desprezable, senón que, sempre con igual axilidade nas pernas e brazos, se recreaban con festas, alleos a calquera tipo de males. Morrían como mergullados nun sono; eran ricos en alegrías; o campo fértil producía espontaneamente fermosos e abundantes froitos. Eles, contentos e tranquilos, alternaban faenas e deleites. Eran ricos en rebaños e entrañables ós deuses benaventurados.”

HESIODO, Traballos e Días, vv. 109-126

LECTURAS PARA O MES DE MAIO (2)

Adaptación de Ovidio, FASTOS, V, 195-275

 

“Eu era Cloris, aínda que agora me chame Flora. Unha letra grega do  meu nome corrompeuse no termo latino. Era Cloris, ninfa das chairas felices, onde sabes que antes homes afortunados tiñan o seu medio de vida; modesta como son resúltame incómodo expor a beleza que me adornaba. Pero esa beleza deulle á miña nai un deus por xenro.  Era primavera e ía eu paseando; o Céfiro descubriume,  pero puiden librarme del. Perseguiume, eu fuxín; el era máis forte. E o Bóreas que ousara, soplando do norte, levarse como prea  da casa de Erecteo a súa filla Oritiia, déralle ó seu irmán vía libre para a pillaxe. Non obstante, emendou o seu acto violento, dándome o nome de esposa, e no me queixo do meu matrimonio. Gozo dunha primavera eterna. O ano sorrí sempre, as árbores teñen sempre follas, a terra sempre verde. Teño nos campos da miña herdanza un xardín exuberante , o vento respéctao e unha fonte de auga cristalina régao. O meu marido cubriu este xardín de flores xenerosas e díxome: “Ti, deusa, ostenta a soberanía das flores”. Quixen contar moitas veces  a serie das cores e non puiden; a cantidade excedía calquera conta. 

Así que  se esvaeceron das flores a rosada e o orballo, e as follas  recibiron os raios do sol, acudiron as Horas, lucindo roupas de cores vivas, e recolleron os meus regalos en leves canastros. Nese mesmo momento achegáronse as Cárites e teceron coroas e grilandas que servisen para cinguir as tempas dos deuses do ceo.  Fun a primeira en esparexer  as novas sementes  polos campos do mundo.  Antes a terra tiña unha soa cor. Fun a primeira en facer do sangue de Xacinto unha flor, e nas súas follas pode lerse a súa queixa. Tamén ti, Narciso, tes o teu nome nos  xardíns cultivados; pobre, o seu dobre era irreal. ¿Que vou contar de Croco, a flor do azafrán, ou de Atis o das violetas, ou de Adonis, o das anemones?

PARA SEGUIR LENDO O POST COMPLETO EN PDF picar CLORIS

O OTIUM COMO IDEAL DE VIDA CÍVICO

“Había un tempo para cada cousa, e o pracer non era menos lexítimo que a virtude.”

Ph. Ariés e G. Duby, Historia de la vida privada. Vol I, páx. 181

 

OS ESPECTÁCULOS E  O ESPÍRITO COMUNITARIO

O primeiro pracer para un romano era reunirse e conversar cos amigos; o espírito de comunidade, de sociabilidade, era  natural e espontáneo nos romanos primitivos. A satisfacción de pertencer a un grupo social, repartindo lealdades, responsabilidades e triunfos  responde a unha das principais arelas dos seres humanos. Só a comunidade pode proporcionar, a través das crenzas, sentimentos e valores comúns, a seguridade e sosego de espírito.

Os espectáculos na antigüidade non eran unha afección individual, como hoxe pode ser un acontecemento futbolístico, nin un pracer destinado a un público pouco culto, nin simplemente unha maneira de encher o tempo de ocio.

Os espectáculos eran ante todo unha reunión pública de cidadáns, un pracer común a todas as clases sociais, xa filósofos, xa oleiros, políticos ou carniceiros; eran case un deber social, un pasatempo vespertino vivido en comunidade, o irrenunciable pracer da convivencia. Un dereito cidadán, por tanto, de balde e garantidos polos poderes públicos da cidade que fixaban o calendario oficial.

En Roma e en cada unha das cidades que naceran ou renaceran á súa sombra, os espectáculos son un manifestación cívica fundamental. Os personaxes públicos refiren, sen se avergonzaren, a importancia que lles outorgan: houbo cidades  e mecenas que se arruinaron por construír un anfiteatro.

Nos primeiros tempos os ludi son esencialmente celebracións relixiosas, liturxias para dobregar a vontade dos deuses con vistas a acadar  o éxito e o ben da cidade; pasaron anos e consulados pero este trazo primitivo sempre perdurou: Ludi Magni que comezaban cunha ofrenda Xúpiter, os Cerealia, os de Flora, os Ludi Megalenses en honor de Cibeles.

Espectáculos de diferentes clases desempeñaron un importante papel na actividade cotiá da sociedade romana : Ludi Scaenici (representacións teatrais ), Munera Gladiatorum (combates de gladiadores) , Ludi Circenses, os máis frecuentes e populares, (xogos de circo), loitas de atletas (athletas) e  naumachiae (batallas navais).

Non obstante os combates de gladiadores hai que consideralos a parte, porque eran menos frecuentes e, por esa mesma razón, máis estimados.

Durante o espectáculo o pracer convértese en paixón: lascivia no teatro, loucura no circo, crueldade no anfiteatro, como se pode ler en S. Agostiño, Sermo 198, 3.