O EXÉRCITO ROMANO, A FORZA DA UNIÓN


Roma foi a cidade máis importante do universo, capaz de construír un ámbito cultural en torno ó Mediterráneo de tal solidez que aínda hoxe sobrevive.

¿En que se sustentaba este poder? ¿Como está condicionado pola loita do pobo romano pola supervivencia?

Os romanos estaban convencidos de que os seus devanceiros estiveran dotados de extraordinarias calidades de tenacidade, de paciencia, de frugalidade, de capacidade para o traballo duro e dunha capacidade natural para non admitir xamais a derrota. Ningún romano en ningunha circunstancia se daría por vencido, segundo nos ilustra  o historiador Polibio.

Fonte Google

Cicerón consideraba que non era posible dar en ningunha parte cun pobo que posuíse en tan alto grao estas calidades, nas que Roma asenta a súa supremacía: unha verdadeira grandeza de alma, un carácter serio, calmo, estable, leal e digno de confianza,  baseado na fides.

Debuxamos un cadro onde  a grandes trazos se configura un pobo con gran capacidade se sufrimento, práctico e puritano, fondamente leal á familia, ó Estado e ós seus deuses (pietas). Este abano de valores  constitúe  a verdadeira forza da República, do que derivan outros valores ben estimados polos romanos: a virtus, bravura e coraxe no combate,  a gravitas, conciencia das súas responsabilidades e disciplina nas emocións, simplicitas, disposición para  prestar singular atención ás necesidades do momento.

Na súa estrutura primitiva o exército reflicte a organización do Estado romano. Cada soldado contribuía con armas e equipamento propio, polo que tiña que dispoñer de facenda para costealas. O pobre polo tanto non podía combater.

( Continúa lendo O EXERCITO ROMANO 2 pdf..)


CAMPAMENTOS ROMANOS

Documento: Campamento romano (pdf)


Hai unha característica que define á lexión romana: a obsesión pola seguridade nos seus desprazamentos cando tiña que facer noite ou pasar un inverno. Esta precaución significaba un gran esforzo diario por parte dos homes encargados da fortificación  e,  ó mesmo tempo, unha inxección de auto estima porque esta teima lles facía sentirse superiores ós bárbaros.

Despois da reforma de Mario, a lexión romana seguía carecendo de bases permanentes, era un exército en mobilidade constante. Cando remataba unha sesión de operacións retirábanse ós cuarteis de inverno (hiberna).

Foi con Augusto cando o exército tomou un carácter permanente. As tropas empezaron a pasar períodos moi longos  nas provincias, obrigadas pola intensa expansión territorial. Os antigos  cuarteis de inverno convertéronse en bases estables, versións melloradas dos antigos campamentos en marcha. (Continúa….Campamento romano.)

APRENDER E XOGAR


La legión romana. Documentales de la 2

ESPAZOS ARQUITECTÓNICOS PARA O OCIO (3): O CIRCO MÁXIMO

Que os mozos vaian ao Circo é natural. Os gritos, o azar, as mulleres bonitas, é o propio da súa idade. JUVENAL

O Circo Máximo: carreira de cuadrigas imaxinada

Deixámonos engulir, neste 25 de abril de 2010, polo túnel do tempo para vivir os ludi das festas Floralia (28 de abril – 3 de maio) nun ano calquera do século I d. C., ao mellor gobernaría Tito, o fillo de Vespasiano, non se podía pronunciar o nome de Nerón. Roma é máis que unha inmensa aglomeración urbana, acoden xentes de todas partes de do Imperio, resoa por toda a cidade un balbordo atronador multilingüe, milleiros de persoas pasean a súa curiosidade polos caóticos foros,  miran aturdidos as magníficas construcións das termas e os teatros, achéganse ata o Coloseo como se fose o umbilicus do universo; polo imperio corría a lenda de que nel atopábase a caldeira da fama.

Pero o que nos arrastra a Roma, acariñada polo sol de abril, é a vértixe da velocidade, o espectáculo dos ludi circenses, a animación, as apostas (sponsiones), a emoción , o suspense, e, guiados polo Ars Amandi, libriño de éxito eterno, a seguridade no éxito de algunha aventura amorosa ao calor da paixón do espectáculo.

Por iso deixamos precipitadamente o Foro Romano, ansiosos de emocións fortes, e tomamos o Velabrum para desde o Foro Boario coller o camiño ao Circo Máximo.

Reconstrución ideal do Circo Máximo

Entramos ao Circo pola porta festiva, aos dous lados contamos catro carceres, desde as que saen os carros para iniciar as carreiras. Os axudantes  dos aurigas (agitatores) andan metidos en faena, nervosos, uns acariñan os cabalos, outros vixían a seguridade das rodas e os arrastres. A curiosidade fainos mover os ollos dun lado a outro, para arriba e para baixo, como se fosen áxiles periscopios.

Xa sentados nunha localidade de privilexio na cavea, vemos a pista e a mirada crávasenos na spina que adorna con magnificencia a liña central da pista de carreiras; nos seus extremos, tres columnas cónicas (metae), sobre bases semicirculares e estanques de auga. Un rosario de adornos ocupan o espazo entre as metae: obeliscos que que desafían a altura como se convocan a presenza das divindades, santuarios, canos de auga en forma de delfíns na honra de Neptuno, tamén un altar con sete obxectos que teñen forma de ovo, en lembranza de Cástor e Pólux.

Todo aparece preparado para o espectáculo, o griterio xeral celebra a chegada da familia imperial para ocupar os sitios de honra no pulvinar. Desfilan os aurigas, como unha procesión ritual multicolor (factiones albata-branca-, rossata -vermella-, prasina-verde- e veneta-azul-), ata se disporen para a saída. Os espectadores ferven. O árbitro, sentado nun anfiteatro, sobre a entrada principal, deixa caer un pano branco, e os carros saen fungando como balas. Cada certo tempo a música da orquesta  situada nos oppida marca a intensidade da emoción ou anima os intermedios entre carreiras; hanse completar ata sete pistas (missus); os carros atráncanse entre eles, envorcan, aurigas pola area, sangue, acoden as asistencias, rodas soltas que saltan enloquecidas dos eixos, cabalos que se libran do auriga e das rendas. Os cabalos do auriga que encabeza a carreira libran con maestría milimétrica a meta, un murmurio de admiración desprégase como unha ondada pola cavea abarrotada; van caendo os delfíns marcadores, un dous, ata sete;  o final é apretado, o que dobra segundo na última meta “erupit et vincit”, gloria e honor para o vencedor.

Non acertamos nas apostas, pero ben nos foi coa emoción e coas boas migas que fixemos seguindo as recomendacións de noso amado Ovidio. Agora esperamos chegar as termas para limparnos o po  e relaxarnos, mentres nos espera unha boa cea na casa de Apicio a quen lle ofrecemos como agasallo de hospitalidade garum de rincha , elaborado en Vicus  nun salgadouro das salinas do Areal.

O ALENTO DE VENUS, A PRIMAVERA ESTÁ AQUÍ

O ALENTO DE VENUS E A PRIMAVERA GALANA

Antes 1837. Crédito fotográfico : (C) RMN / Jean-Gilles Berizzi

Pracer de homes e deuses, vivificadora Venus: debaixo da bóveda do ceo multiplicas
os peixes do mar e fecundas as terras frutíferas; grazas a ti todo animal é concibido.
Cando ti chegas, foxen os nubrados, dáche suaves flores a terra, as chairas do mar
contigo rin, e brilla con luz intensa o claro ceo.
Na hora que a galana primavera descobre a súa face
e o Favonio desatado robustece o seu fecundo alento,
as lixeiras aves cantan a túa benvida, deusa, porque co amor traspasaches
os seus peitos: polos alegres prados gozan os gandos acesos, prendidos do feitizo
das túas grazas morren todos os seres por seguirte a onde queres conducilos, deusa.
Nos mares e nas serras, nos bosques frondosos das aves, no medio dos ríos desbordados
e dos campos que verdecen, enchendo os seus peitos de brando amor,
fas que as especies se propaguen.
Soberana da natureza, non hai sen ti contento nin beleza.

LUCRECIO, Da natureza das cousas. 1, 1 e ss.



Mignard Pierre (1612-1695) (d'après) Crédit photographique : (C) RMN / René-Gabriel Ojéda

O crudo inverno esmorece coa agradable chegada da primavera e a brisa do oeste.
Xa Venus Citerea rexe o concerto de danzas á luz da lúa e as Gracias coas Ninfas
baten a terra con pé rítmico. É a hora de coroar a cabeza de mirto e flores.
A pálida morte pisa co mesmo pé as chozas dos pobres e os palacios dos ricos. A
teima da vida breve néganos toda esperanza.

(Adaptación de
Horacio, Odas, 1, 4)

Spring is here

PARA SABER MÁIS

Vías e pontes: rede de poder, camiños de latinidade

VIAS E PONTES DE LATINIDADE

Da terra sómente habitamos a parte que se estende ata as columnas de Hércules, espallados arredor do mar como as formigas e as ras dun estanque.

Platón

Via Nova ou XVIII do Itinerario de Antonino

Para ver o VIDEO pica AQUÍ

Do xermolo, que madura nas  brétemas lendarias de Eneas , nace unha das máis amplas e coherentes construcións políticas e militares de todos os tempos. Ó principio foi unha conquista teimuda, unha agresión sistemática. Pero co tempo foise caendo na conta de que isto non era suficiente se non se armaba un sistema de apoio, unha rede –campamentos fixos, albergues nos camiños, depósitos, conexións-, toda unha rede que viña a dar á cidade e que foi cargándose de poder co paso do tempo. Esta rede tiña que ser sólida se se quería garantir o éxito das campañas militares, a súa coordinación e a súa continuidade. Así detrás dos exploradores do terreo organizados viñeron os construtores. Eles fixeron muros, pontes, estradas que facilitaron o paso das lexións.

Comezan a aparecer por todas partes réplicas de Roma como selo da dominación. A cidade significaba lei , pois os xuristas acompañaran no avance ós soldados, enxeñeiros e agrónomos. En calquera punto do territorio sometido podíanse ler epigrafiadas sobre bloques de mármore palabras como libertas, potestas, auctoritas, imperium. Res Publica.

Pero a unidade entre todas estas colonias foi resultado de moitas forzas:  o dereito e a rede de estradas que conducía ó centro só foron un instrumento máis que garantiu esa unidade, a verdadeira forza unificadora xerouse a partir da lingua na que se escribían as ordes militares, os decretos da xustiza, a liturxia do poder.

A latinidade nos seus comezos é como unha rede que se bota ó mar desde o Lacio e entre as mallas vai quedando atrapado todo un amplo territorio que se ordena arredor dun mar interior. O historiador grego Dionisio de Halicarnaso (60 a C.) , escribiu que a grandeza de Roma no é cousa só da boa fortuna, senón o resultado dun esforzo meritorio ó que non era allea a influencia grega. Un esforzo e ademais un sentido práctico do que dan fe o que para el son as tres principais achegas de Roma: as vías, os acuedutos e as cloacas.

MATERIAL COMPLEMENTARIO: TEXTOS PARA VIAS REDE DE PODER

LAS LÁGRIMAS DE EROS


Museo Thyssen Bornemisza, Madrid

Heracles, heroe excesivamente humano

HERACLES, HEROE EXCESIVAMENTE HUMANO

A educación non é posible sen que se lle ofreza ó espírito unha imaxe do home tal como debe ser. Nesa imaxe a utilidade é indiferente ou, polo menos, non esencial. O fundamental nela é καλόν, é dicir, a beleza, no sentido normativo da imaxe, imaxe anhelada, de ideal.

Werner Jaeger. PAIDEIA: Os ideais da cultura grega


Heracles é o paradigma do héroe grego: excepcional ou excesivo, máis alá do puramente humano, pero non por iso queda á marxe da condición humana nos seus atrancos, nas probas polas que ten que pasar, nas súas limitacións, na maneira de sufrir, e mesmo no momento decisivo da morte, engulido polas lapas da pira no monte  Eta. O que define ó héroe no seu destino de home son as accións que leva a cabo con ousadía e das que sae exitoso, e nestas está Heracles, fillo de Zeus, pero home sufrinte e solitario nas súas accións victoriosas.

A súa humanidade aparece definida aínda máis porque tamén se move nese tempo incomensurable no que actúan os deuses, relacionándose ben ou mal con eles. Ocupa un lugar entre home e deus, e nese espazo principia un combate a brazo partido coa morte, no que ha rebordar sempre os límites tanto espaciais, por terra e mar, como os da súa condición de humano.

Heracles reforza a súa humanidade cando lles fai fronte ós monstros. A condición de heroe tiña como peaxe acabar coa descendencia monstruosa de Forcis e Ceto: Perseo degola a Gorgona Medusa, Belerofonnte imponse á Quimera e Edipo supera os enigmas da Esfinxe. Pero non obstante a resta de monstros cos que ten que lidar Heracles , o maís valeroso de todos os héroes, son a súa coroa de gloria: Xerión o das tres cabezas e o seu can, o león de Nemea e a Hidra de Lerna, o Can Cervero e o dragón das Hespérides que gardaba as mazás douradas. Destas fazañas tres levan ó héroe polo mundo dos mortos, Xerión resulta un doble de Hades, o mesmo que o seu can, irmán de Cervero, a quen tamén acaba sacando inútilmente do mundo das sombras despois dun sanguento esforzo. Por outra banda para poder facerse coas mazás das Hespérides ha de cruzar o lindeiro do Oceano ata chegar ó xardín espléndido das fillas da Noite, divindades seductoras pero temibles xa que gobernan o mundo do Máis Alá.

Así é como Heracles vence a morte, que no ideal heroico significa situar todos os valores na resprandescente xuventude para vencer a vellez. Heracles imponse gloriosamente casando coa eterna Xuventude na procura da inmortalidade. A carreira do héroe desenvólvese neste espazo entre o mortal e o divino.

PARA MAIOR INFORMACIÓN VISITAR ESTA PÁXINA

MÁIS SOBRE HÉRCULES (INGLÉS)

HÉRCULES 1958  Pietro Francisci


Heracles, heroe excesivamente humano por José M. Otero está baixo a licenza Creative Commons Recoñecemento-Non comercial-Compartir baixo a mesma licenza. 3.0 España License

Creative Commons License

DÍAS DE CANÍCULA

CANICULA< CANIS (CAN)

Cando florece o cardo e a cantareira cigarra, pousada na rama dunha árbore, debulla teimuda, por debaixo das alas, o seu agudo chío na estación do agotador verán, entón son máis ricas as cabras e mellor viño, máis sensuais as mulleres e os homes máis frouxos, porque Sirio lles abrasa a cabeza e os xeonllos, e teñen a pel reseca das néboas.

É entón cando debe procurar a sombra dunha pedra, viño das uvas de Biblos, un boliño de pan de leite, leite de cabras, que xa comezan a estar secas, carne dun tenreiro apacentado no bosque e de cabuxiños primoxénitos.

Bebe despois o viño tinto, sentado á sombra, co corazón farto de comida e coa cara dando ó enérxico céfiro. Dunha fonte inagotable e destilada, que sexa limpa, enche tres partes de auga e mestura unha de viño.

HESÍODO. Os Traballos e os Días vv. 582-597


puestasolparaia-america
Fotografía: José M.Otero

Para os labregos que miran ó ceo máis que á terra e para o resto dos mortais, despreocupados dunha e doutro, a canícula é a época do ano na que hai unha sensación de calor máis intensa. Ocorre isto nos meses de xullo e agosto. Se acudimos á historia descubriremos que se chamaba canícula ó período no que a estrela “Sirio” (A Abrasadora) da constelación do “Can Maior” comezaba a alumear no horizonte. Os antigos romanos consideraban que os templos e as casas deberían estar orientados cara a “Sirio” na procura dun bo agoiro, por iso a súa construcción esperaba á chegada da canícula. Co paso dos séculos, fúmonos esquecendo de “Sirio” e da boa fortuna que transmitía para identificar canícula con calor, sen pensar para nada na constelación do Can.


sirio
Fotografía: Google

A estrela Sirio é a responsable da medición precisa dos días no calendario modificado por iniciativa de Xulio César a partir dos coñecementos adquiridos polos astrónomos exipcios. Os exipcios medían o ano solar non pola observación do sol, senón pola observación conxugada do Sol e Sirio, denominada polos exipcios Sotis. O orto helíaco (do sol) de Sirio marcaba o final e o principio do ciclo anual. Hai un día ó ano no que Sirius aparece polo horizonte no mesmo punto polo que sae o Sol. Entre cada orto helíaco transcorrían 365 días, 1460 días en catro anos. Os exipcios observaron que cada ano había un lixeiro desprazamento non fácilmente computable. Sen embargo entre un primeiro orto de Sirio e un cuarto trancorrían 1461 días, co que chegan á conclusión de que a duración dun ano era de 365 días e ¼.

Acolléndose a esta experiencia e por inspiración do astrónomo de Alexandría Sosíxenes, Xulio César adaptou o calendario romano tradicional, axustando a duración dos meses e creando os anos bisiestos (contando dúas veces (bis) o día sexto antes das calendas de marzo). Grazas a Sirio coñeceuse o ciclo do Sol e os exipcios mesmo puideron predecir con precisión as datas da crecida do Nilo e o tempo óptimo para os traballos da sementeira e o repouso dos campos.

SIRIO. UN OLLO NO CEO


Non creas que con dicir que o sentes, basta,

non tentes unha vez máis darlle volta á tortilla,

tiveches mil oportunidades antes,

non estou disposto a darche ningunha maís,

non fagas preguntas,

así son as cousas,

porque unha parte de min sabe o que estás pensando.


Non digas palabras que logo lamentes,

non deixes que o lume prenda na túa cabeza,

escoitei antes ese reproche,

non o vou a permitir máis,

creme,

o sol nos teus ollos

faime crer que algunas mentiras pagan a pena.


Mirándote podo ler o teu pensamento,

son eu o que poño as regras

tratando con bobos,

eu podo burlarte a cegas,

non necesito verte máis

para saber que

eu podo ler o teu pensamento, podo ler o teu pensamento.

Non perdas as falsas ilusións,

non chores porque non vou cambiar de opinión,

así que busca outro bobo como antes

porque non vou vivir crendo

máis mentiras mentres todos os sinais son un engano.


Días de canícula por José M. Otero está baixo a licenza Creative Commons Recoñecemento-Non comercial-Compartir baixo a mesma licenza. 3.0 España License

Creative Commons License

Si aestate vis pacem …. viaxa

POLA GALLAECIA ROMANA: o campamento romano de Aquae Querquennae

Porto Quintela (Bande)

O campamento militar de Aquae Querquennae controlaba o río Limia e os seus arredores, e velaba pola seguridade da vía XVIII do Itinerario de Antonino (Vía Nova).

Os inxeñeiros militares romanos elixían un lugar elevado con boas vistas para evitar sorpresas. Preto dun río , neste caso o Limia, e tamén dunha fonte, e mellor que mellor se había augas termais. O acceso debía ser seguro e fácil e non podían faltar prados para os cabalos. Cubertas estas condicións , o xeneral fixaba o lugar do pretorio, desde o que debía ter unha visión e control completos de todo o establecemento.

http://vimeo.com/moogaloop.swf?clip_id=5784315&server=vimeo.com&show_title=1&show_byline=1&show_portrait=0&color=&fullscreen=1

CAMPAMENTO ROMANO DE AQUAE QUERQUENNAE from otero on Vimeo.

VIAXE VIRTUAL POR UN CAMPAMENTO ROMANO

(If the virtual tour doesn’t play, you may need to download a free VRML plug-in (eg Cortona). BBC WebWise has a step-by-step guide to help you.)


Si aestate vis pacem…viaxa. O campamento romano de Aquae  Querquennis por José M. Otero está baixo a licenza Creative Commons Recoñecemento-Non comercial-Compartir baixo a mesma licenza. 3.0 España License

Creative Commons License


Visualizar o mapa ampliado

Visións do castro de Baroña


http://vimeo.com/moogaloop.swf?clip_id=5678391&server=vimeo.com&show_title=1&show_byline=1&show_portrait=0&color=&fullscreen=1

VISIÓNS DE BAROÑA from otero on Vimeo.

Á medida que baixamos polo camiño de acceso e nos achegamos ó asentamento temos xa a oportunidade de ter unha visión panorámica do castro. Xa no ó istmo sorpréndenos un foxo escavado na rocha, seguido dunha primeira muralla, o que orixinariamente podería chamarse antecastro. Por medio dun curto tramo de escadas  acadamos unha primeira plataforma con vivendas, desde a que, grazas a escaleira máis monumental de toda a Cultura Castrexa, acadamos a segunda plataforma igualmente repleta de vivendas.  Se bordeamos os cantís a pé por un estreito carreiro entraremos na terceiraplataforma, máis elevada das zonas do castro, cunha altura que chega ós 25 m. de caída libre sobre o mar.

Aínda que o Padre Sarmiento nos deixa unha primeira referencia literaria, Sebastián González García Paz, José María Luengo Martínez e Francisco Calo Lourido teñen o mérito dunhas excavacións cuidadosamente feitas. Se ben non é posible deducir con certeza unha ocupación habitacional en torno ós século IV e III a. C. sabemos seguro  que houbo actividade durante o s. I a. C. e que a súa vida rematou polas fins do s. I d. C.

Habitaron este espazo costeiro os praestamarci, espallados por todo o Barbanza, vivirían da pesca, como indican os cuncheiros, e tamén da gandería, máis que dos traballos agrícolas, e posiblemente do comercio, a xulgar pola gran cantidade de fragmentos de ánforas romanas vinarias. Nunha das últimas campañas, foi atopada unha arracada de ouro, a primeira que apareceu en proceso de escavación en toda a Cultura Castrexa, estando perfectamente datada no cambio de Era.

(Notas tomadas da Guía de castros de Galicia. Ed. Xunta de Galicia.)


Creative Commons License

Visións de Baroña de José M. Otero está baixo a licenza de Creative Commons Reconocimiento-No comercial-Compartir baixo a mesma licenza 3.0

GUÍA DE CASTROS DE GALICIA:

Visualizar o mapa ampliado

A Torre de Hércules: Patrimonio da Humanidade

 

A Torre  convértese en patrimonio da humanidade

Nada é imposible para Hércules

hidra-de-lerna-palazzo-vecchio1

Os meus desexos, hoxe especialmente, de que este faro emblemático da cultura de occidente pase a formar parte do patrimonio da humanidade.

http://vimeo.com/moogaloop.swf?clip_id=4939158&server=vimeo.com&show_title=1&show_byline=1&show_portrait=0&color=&fullscreen=1

Enhoraboa xa: a todos os coruñeses, a todos os galegos e ó resto de cidadáns do mundo. Grazas tamén ó enxeño de aqueles que deron pé a nosa lingua, as nosas linguas, as linguas de Europa e de América. Grazas a aqueles que nos abriron os camiños do mundo, que nos regalaron a súa literatura, o conceptos fundamentais do dereito e a vida política, a concepción práctica da vida e a visión do mundo que aínda é o noso sinal de identidade.

Unha torre para unha cultura, unha torre para a cultura da humanidade.

coruna4

VISIÓNS DA TORRE DE HÉRCULES. PICA AQUÍ

ECOS:

2000 anos de luz

LA VANGUARDIA

LA VOZ DE GALICIA

FARO DE VIGO

EL PROGRESO

LA REGIÓN

Noutros blogs: El Fil de les Clàsiques

 

Navigare necesse est…

A Torre de Hércules: luz que orienta

(Tomo prestada esta foto de Google. Grazas ó seu autor/a)

Compartimos estes días en A Coruña  con profesores/as de Clásicas a experiencia dun curso que ten o nobre propósito de axudar  a capear o temporal que se nos aveciña.  Non son bos os tempos para os que nos sentimos seducidos polo Mundo Clásico, e, fascinados, gozamos ademais co compromiso de transmitir o seu legado, que é de todos; nubes atrae in occidente oriuntur. Rolan ventos como furacáns que removen desde as areas ondas xigantescas, o barco semella ‘zozobrar’; como outros Eneas  sentimos que se nos cae ó mar o noso piloto Palinuro, pero é preciso seguir adiante, navigare necesse est, ou o que a fin de contas é o mesmo, o decisivo non é  tanto o temporal que nos desacouga  como o que sexamos capaces de facer co barco, os mariñeiros e as ricas mercancías que levamos a bordo. 

É unha suxerente metáfora o emprazamento no que nos vemos as tardes dos mércores  desde o día 22 de abril, tardiñas soleadas no Orzán. Polas ventás dunha aula aséptica vemos, imaxinamos, debuxada ó fondo a Torre de Hércules, que nos dá pulos e nos guía, como faro,  para a procura teimosa da Nai Antiga e para o encontro con nós mesmos. Amigos e amigas, VALETE. É todo un gustazo saber que estades aí e tedes algunha fe no que nós facemos con moita paixón e cheos de esperanza. Non hai espazo para o desánimo, véxovolo nas vosas caras.

CURSO: A LINGUA E A CULTURA LATINAS NA LOE

Centro de Formación e Recursos de A Coruña

Se sentes curiosidade polo que alí falamos AQUI tes o programa:  lingualatina_loe-4


¡IMPORTANTE! para 2º de bach: tedes colgada na vosa páxina a solución ó último exame de contidos non lingüísticos. Se queredes podes picar AQUI